Kosmische stofstorm van uiteengevallen planetoïde

Het stof dat 8,2 miljoen jaar geleden op aarde neerdaalde, was voor het grootste deel afkomstig van een grote planetoïde die kort daarvoor in het gebied tussen de banen van Mars en Jupiter door een botsing uiteen was gevallen. Dat blijkt uit onderzoek van astronomen van het California Institute of Technology in Pasadena en het Southwest Research Institute in Boulder, VS (Nature , 19 jan.). Het stof werd gevonden in sedimenten op de bodem van zowel de Indische als de Atlantische Oceaan en was neergedaald tijdens de krachtigste kosmische stofstorm van de afgelopen honderd miljoen jaar.

'Vallende ster' die tot de meteorenzwerm Leoniden behoort (november 2001). De Leoniden bestaan uit stof van komeet Tempel-Tuttle. Foto AFP This November 2000 NASA file image obtained 06 November, 2001 shows a meteor streaking across the sky during the Leonid meteor shower. A dazzling Leonid light show is expected again in the early morning hours 18 November as viewers in North America may see a two-hour burst of shooting stars with up to 20 shooting stars per minute. Meteors are commonly called shooting stars however,the flares of light in the sky are actually not stars, but material from comets. In this case, the flares come from the tail of comet Tempel-Tuttle, which sheds dust and gas particles as it streaks a path through the solar system once every 33 years. Earth runs into this trail of uneven comet exhaust every year, and the particles strike Earth's outer atmosphere and burn up. The shooting stars of the Leonid shower appear to be arriving from inside the constellation Leo, the Lion. AFP PHOTO/ NASA AFP

De aarde wordt al sinds zijn ontstaan blootgesteld aan een 'regen' van stof- en gruisdeeltjes, afkomstig van botsende planetoïden en ontgassende kometen. Die regen is min of meer constant doordat er evenveel deeltjes - door planeten en de zon - worden opgeveegd als er op grotere afstand van de zon bijkomen. De deeltjes die niet als meteoor in de dampkring van de aarde verbranden, bereiken heelhuids het oppervlak en zakken onder andere naar de zeebodem toe. Zij verraden hun aanwezigheid daar door de zeer hoge concentraties van het zeldzame isotoop helium-3 dat zij bevatten.

Enkele jaren geleden ontdekte Kenneth Farley, van Caltech, een sterk verhoogde helium-3-concentratie in 8,2 miljoen jaar oude sedimenten op de bodem van zowel de Indische als de Atlantische Oceaan. De aarde zou toen opeens vier maal zoveel interplanetaire deeltjes hebben opgeveegd als normaal. Onderzoekers van het Southwest Research Institute in Boulder hebben deze extra aanvoer nu in verband weten te brengen met een familie van planetoïden die de Veritasfamilie wordt genoemd. Hun huidige banen vertonen bepaalde overeenkomsten en door die banen terug te rekenen konden de onderzoekers vaststellen dat zij 8,3 miljoen jaar geleden samenvielen en dat al deze planetoïden toen één object van meer dan 150 kilometer groot moeten hebben gevormd.

Deze 'oerplanetoïde' viel door een botsing uiteen, waarna er als gevolg van een soort uiterst trage kettingreactie van onderlinge botsingen steeds méér en kleinere fragmenten ontstonden. De kleinere deeltjes spiraliseerden als gevolg van de (extreem) geringe weerstand in de interplanetaire ruimte langzaam naar de zon toe en bereikten zo de aardbaan. Ook nu nog zou ongeveer tien procent van al het stof dat de aarde opveegt afkomstig zijn van de Veritasfamilie. Pas over enkele miljoenen jaren zou deze 'stofstorm' echt zijn uitgewoed, maar in die tussentijd zou er ook weer een nieuwe storm van een andere planetoïde over de aarde kunnen waaien. George Beekman

    • George Beekman