Ik verdien een plek in de geschiedenisboeken

Het nieuwe zorgstelsel is een maand oud. Werknemers hebben een onherkenbaar loonstrookje. Minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD), verantwoordelijk voor het nieuwe stelsel, verwacht nog meer problemen. Maar ook die zullen administratief zijn, niet sociaal.

Minister Hoogervorst van Volksgezondheid: 'Het is om wanhopig van te worden. Eerst is men bang voor te hoge premies en krijg ik daar kritiek op. Nu zou de premie te laag zijn met al die kortingen en is dat weer een ramp. Wat moet ik daar nou op zeggen?' Foto Roel Rozenburg Den Haag:26.1.6 Minister Hans Hoogervorst. foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Toen minister Hoogervorst van Volksgezondheid zijn nieuwste loonstrookje op de deurmat aantrof, sloeg de schrik even toe, erkent hij op zijn werkkamer in Den Haag. Dat zag er lelijk uit. Een achteruitgang van 700 euro per maand. Hoogervorst, door zijn nieuwe zorgstelsel mede-verantwoordelijk voor de complete verbouwing van de nieuwe loonstrook, bleek zich niet gerealiseerd te hebben hoe de auto van de zaak zijn netto-inkomen zou wijzigen.

De schrik was van korte duur. De strop bleek grotendeels schijn, veroorzaakt door een andere fiscale benadering van zijn dienstauto. Die staat voortaan op de loonstrook en hoeft niet meer aan het eind van het jaar bij de loonbelastingaangifte te worden verrekend.

Zo is het waarschijnlijk heel wat Nederlanders vergaan dezer dagen, denkt de minister. 'We hebben alles van tevoren voorspeld. Maar voor velen komt de loonstrook toch als een verrassing.' De voormalig particulier verzekerden bijvoorbeeld, zagen in december al dat hun zorgpremie lager uitviel. Maar dat zijn velen al weer vergeten als ze hun nieuwe loonstrookje van januari onder ogen krijgen, zegt Hoogervorst. Daarop zien de meesten juist dat de werkgeversbijdrage is weggevallen. 'Mensen zijn altijd geneigd het negatieve effect sterker waar te nemen', zegt de bewindsman. Nooit, benadrukt hij keer op keer, heeft hij inkomensgaranties gegeven. 'Maar over het algemeen gaat de koopkracht van Nederlanders er op vooruit.' Een paar groepen hebben het nakijken. 'Een jonge particulier verzekerde die in het verleden een hele lage premie had dank zij zijn goede gezondheid en zijn leeftijd, die gaat er op korte termijn gewoon op achteruit. Want hij verliest zijn premiekorting. Ook tweeverdieners, waarbij een van de twee partners heel goedkoop via het ziekenfonds verzekerd was, gaan er op achteruit. Dit gaat op voor mij en mijn vrouw.' Maar over het algemeen, zegt Hoogervorst, valt het voor de mensen allemaal mee.

Het afgelopen jaar is een heel spannende tijd geweest, zegt hij. Hij realiseert zich als geen ander dat aller ogen deze weken op hem gericht zijn en voelt er dan ook weinig voor om alweer verder te denken over nieuwe manieren om de kosten in de zorg beheersbaar te houden. Vragen over hogere premies voor rokers of mensen die anderszins ongezond leven wimpelt hij nors af. Tegelijkertijd zegt hij dat volgens hem de discussie in de toekomst juist daar over zal gaan. 'De invoering van het nieuwe zorgstelsel is op alle fronten een politiek risico geweest en we zijn nu pas halverwege', zegt hij. 'Ik ga in dit stadium niet over nieuwe politieke issues beginnen. Zeker niet zolang ik nog middenin dit traject zit.'

Wat hem het meest heeft verbaasd, is het aantal overstappers. 'Het aantal mensen dat voor een andere zorgverzekeraar kiest, is groter dan iedereen had verwacht. Dit komt vooral door het grote aanbod van collectieve contracten.' Niks geen keuze-moeheid of keuze-stress dus, zegt de bewindsman tevreden. 'Het kostenbewustzijn van Nederlanders is enorm toegenomen en dat is een grote winst.'

De gekste collectiviteiten schieten als paddestoelen uit de grond. Mensen sluiten zich aan bij creatief bedachte groepsverbanden om maar korting bij verzekeraars af te dwingen. Het gevaar bestaat dat de individuele verzekerden 'opdraaien' voor de massaal bedongen kortingen.

Hoe groot is dat risico?

'Dat kan ik lastig inschatten. Pas over een paar maanden zal duidelijk zijn hoeveel mensen verzekerd zijn en tegen welke premies. Ik heb wel gewaarschuwd voor de situatie dat iedereen de maximale tien procent korting krijgt, behalve de zielige individuele verzekerde die zich niet bij een collectief heeft aangesloten. Ik geloof alleen niet dat er overal tien procent korting is gegeven. En ten tweede staan veel collectieven open voor individuen die ook niet tot de werknemerskring behoren.'

Maar wie is er nou zo onverstandig om zich individueel te verzekeren als die collectieve contracten een korting bieden?

'Nou, dat weet ik niet... mijn moeder?'

Dan had u haar daar toch voor moeten behoeden. Zit zij niet in een of ander pensioencollectief?

'Oh ja, verdomd, ik geloof dat ze dat inderdaad doet. Maar als iedereen zijn weg weet te vinden, is het probleem dus ook niet zo groot.'

En wie betaalt dan die korting op de premies? Dat moet toch ergens vandaan komen?

'Dat weet ik niet. Ik weet wel dat als het wordt afgeschoven op de individuele verzekerden, ik dat niet zomaar laat passeren. Ik heb ook gezegd: ik ga pas maatregelen nemen als het allemaal duidelijk is, dus eventueel volgend jaar. Nu is het te vroeg.'

Is het risico dan niet dat de premies volgend jaar enorm stijgen, omdat die kortingen dit jaar niet gecompenseerd worden? Zorgverzekeraars Nederland heeft al gezegd een premiestijging van achttien procent te verwachten tot circa honderd euro per maand.

'Dat kun je nog niet zeggen. Het is ook om wanhopig van te worden. Eerst is men bang voor te hoge premies en krijg ik daar kritiek op. Nu zou de premie te laag zijn met al die kortingen en is het weer een ramp. Wat moet ik daar nou op zeggen? De kritieken zijn af en toe zo vreselijk inconsistent, maar daar ben ik inmiddels wel aan gewend!'

Het is waar, erkent Hoogervorst, dat op de nieuwe zorgmarkt bijna alleen prijzen de aandacht trekken. De kwaliteit van de zorg speelt nog helemaal geen rol nu de concurrentie tussen zorgverzekeraars is toegenomen en zij beter hun best moeten doen om klanten te binden. En om kwaliteit was het Hoogervorst toch zeker ook te doen. 'Bij de keuzes die mensen maken, gaat het nu inderdaad primair om de prijzen. Dat komt doordat we nog geen inzicht hebben in de kwaliteit van de zorg. Maar dat wordt prioriteit nummer één de komende jaren.'

De minister heeft op dat gebied hoge verwachtingen van patiëntenorganisaties en verzekeraars. 'Hopelijk gaan zij contracten sluiten met zorgverleners die zich met hun goede kwaliteit onderscheiden.' Hoogervorst vindt het al heel wat dat verzekeraars al zo fel op prijs concurreren. 'We hebben hiermee echt een hypermodern systeem van sociale zekerheid in de zorg. Dit concept - met aan de ene kant traditionele sociale bescherming en aan de andere kant echte marktwerking tussen verzekeraars - bestaat nog nergens in Europa. Mijn ambtenaren reizen af en aan naar Berlijn, er is daar veel belangstelling voor.'

Niet alleen het aantal overstappers overtreft Hoogervorsts verwachtingen. 'Wie had vorig jaar nou verwacht, dat er speciale aanbiedingen zouden komen voor groepen die de verzekeraars vroeger liever kwijt dan rijk waren, zoals de speciale diabetes-polis. Die patiënten worden nu echt voor vol aangezien.'

Een echt vrije markt is de zorg niet. Volgens de liberaal Hoogervorst is de nieuwe zorgmarkt 'nog steeds vrij zwaar gereguleerd'. Maar: 'Ik geloof dat we voor dit moment wel genoeg hooi op onze vork genomen hebben. Als je me vraagt of we dit jaar de markt helemaal gaan vrijgeven, is het antwoord nee.'

Verdient Hoogervorsts prestatie een plek in de geschiedenisboekjes? 'Nou, wel in de Nederlandse in elk geval', zegt hij lachend. Toch zijn er inmiddels al problemen gerezen met de nieuwe zorgverzekeringswet. Zo zijn grote groepen in het buitenland gevestigde Nederlanders in opstand gekomen tegen de in hun ogen extreem gestegen premies. Zij moeten meer gaan betalen, terwijl ze er minder zorg voor terug krijgen. Zij moeten zich van Hoogervorst wenden tot het plaatselijke ziekenfonds voor hun basisverzekering en zijn daar 850 euro aan kwijt. Veel Nederlanders in het buitenland willen dat niet en eisen voortzetting van hun oude Nederlandse particuliere polis. Die vergoedde hun zorgkosten in het buitenland immers altijd ruimhartig, terwijl het lokale ziekenfonds dat naar hun zeggen niet doet. Hoogervorst: 'De mensen om wie het gaat staan echt niet in de kou. Europese regelgeving beschermt ze. Nederlanders die al langer bij het ziekenfonds in het buitenland verzekerd zijn, hebben nooit over vergoedingen geklaagd.'

De Kamer kreeg van de minister van Volksgezondheid de toezegging dat hij verzekeraars erop zou aanspreken dat zij deze emigranten een aanbod zouden doen voor een aanvullende verzekering (bovenop de ziekenfondsverzekering in hun gastland), zodat zij voor dezelfde zorg verzekerd zouden kunnen blijven als in 2005 en tegen redelijke prijs. De verzekeraars lieten dit echter na, en kregen een rechtszaak van gepensioneerden uit Spanje aan hun broek. De rechter oordeelde deze week in hun nadeel en zei de duurdere aanvullende polissen die verzekeraars aanbieden acceptabel te vinden. Hoogervorst wil er niet te veel over kwijt, 'ik ga er niet over, het is een zaak tussen verzekerden en verzekeraars', zegt hij. 'Maar ik heb gemerkt dat de Kamer het zeer billijk vond dat tegenover een recht op zorg ook de betaling van een premie staat. De vraag is: wat biedt de zorgverzekeraar aan en tegen welke prijs? De rechter heeft daar over gezegd dat de aanbiedingen van de verzekeraars wel aanvaardbaar zijn.'

Hoogervorst denkt dat de rechtszaak van deze week nog een vervolg zal krijgen. Zo overwegen de buitenlandse gepensioneerden nu de staat aan te klagen wegens de hoge ziektekosten. Hoogervorst heeft op zichzelf begrip voor de boosheid van de 'pensionados': 'Ze zijn zich rot geschrokken, mede doordat de communicatie niet goed is gelopen, dat geef ik zonder meer toe. Dus ik begrijp wel dat men niet tevreden is. Maar om nou te zeggen dat de mensen daar lopen te verkommeren, dat is echt niet het geval. Ik heb het gevoel dat we die mensen uiteindelijk een heel fatsoenlijke sociale bescherming bieden.' Over de rechtszaak tegen de staat doet hij dan ook laconiek: 'Ach, men kan het altijd proberen, maar ik verwacht er niet veel van.'

Een ander risico, waar met name de oppositie en de ziekenhuizen voor waarschuwen, is de mogelijke explosieve groei van het aantal onverzekerden. Hoogervorst vindt die vrees onzin: 'In een stelsel waar niemand geweigerd kan worden omdat alle verzekeraars een acceptatieplicht hebben, kan het probleem van onverzekerd zijn nooit Amerikaanse proporties aannemen.'

Daklozen en psychiatrische patiënten die voorheen automatisch verzekerd waren, moeten nu zelf initiatief nemen om een verzekering af te sluiten. U vreest niet dat zij dat nalaten en straks onverzekerd rondlopen?

'Dat zijn groepen die in het algemeen al zwaar in het hulpverleningscircuit zitten en waarvoor het niet zo ingewikkeld hoeft te zijn. Als zo iemand toch onverzekerd is en alsnog ziekenhuiszorg nodig heeft, kan-ie zich op dat moment verzekeren. Dat is niet het echte probleem. Die groep groeit wel, maar niet met twintig procent per jaar.'

Wat vindt u aanvaardbaar? Er zijn nu 250.000 onverzekerden. Dat is toch al veel?

'Ja, maar dat is de totale groep onverzekerden. Daar zitten ook miljonairs en illegalen bij. In eerste instantie gaat het aantal onverzekerden omlaag. Iedereen die nu verzekerd is, behoudt de eerste maanden automatisch zijn oude verzekering. En degenen die nu nog niet verzekerd zijn, hebben voor het eerst van hun leven een verzekeringsplicht. Daarvan zal een groot aantal zich aanmelden omdat ze geen boete willen. Dan resten twee problemen: de maatschappelijk zwakkeren die niet in staat zijn zelf hun administratie te voeren. Die zullen door gemeentes en hulpverlenende instanties bij de hand worden genomen, dus dat explodeert niet zomaar.

'Wat een groter probleem kan zijn, is dat het aantal wanbetalers door de hogere premie kan toenemen. Zeker de groep die van de ene naar de andere verzekeraar hopt zonder te betalen, moeten we goed in de gaten gaan houden. Gemeenten kunnen daar bovenop gaan zitten en beslag leggen op een deel van het inkomen. Ik zie wel dat die groep kan groeien, maar hoe groot die zal worden, geen idee.'

Maar ziekenhuizen en huisartsen hebben al aangekondigd onverzekerden eerder zorg te weigeren, omdat verzekeraars onder druk van de felle concurrentie minder coulant zijn met het vergoeden van hun kosten.

'Het was al zo dat ziekenhuizen niet alles vergoed kregen. Mensen moeten zich nu identificeren zodat het ziekenhuis weet of iemand verzekerd is of niet. Vervolgens moet de arts zelf een inschatting maken. Als de patiënt niet-uitstelbare zorg nodig heeft, moet hij die krijgen. Verzekerd of niet. Maar iemand die onverzekerd is en een nieuwe heup nodig heeft, hoort de arts te weigeren totdat de patiënt een verzekering heeft geregeld.'

Artsen willen toch niemand zorg onthouden?

'Mensen gratis helpen, dat kan natuurlijk ook. Maar als ziekenhuizen de kosten vergoed willen krijgen, moeten ze daar terughoudend in zijn. Voor de kostendekking van de echte noodgevallen overweeg ik een waarborgfonds in te stellen. Maar uiteindelijk betalen alle Nederlandse verzekerden mee aan zo'n waarborgfonds. Het klinkt allemaal erg sociaal en buitengewoon barmhartig en vrijgevig om onverzekerden onbeperkte zorg te bieden, maar het komt wel allemaal van de gewone burger die netjes zijn premie betaalt. Dus daar ben ik heel zuinig mee.'

Komt de verantwoordelijkheid voor de behandeling van onverzekerden daarmee niet te eenzijdig bij de ziekenhuizen te liggen?

'Dan moeten ziekenhuizen onverzekerden die zich bij de balie melden er maar op wijzen dat zij zich meteen even telefonisch moeten aanmelden bij een verzekeraar voor een polis. De verzekeraar moet iedereen accepteren. Wij bieden fantastische garanties in deze wet, met die acceptatieplicht, en we moeten slecht gedrag niet gaan belonen. Mensen moeten zich zo netjes mogelijk gedragen. Als artsen maar lukraak zorg gaan verlenen zonder te kijken of patiënten wel verzekerd zijn, dan loopt het uit de hand. Mensen moeten weten: onverzekerd zijn heeft consequenties.'

Ligt u wel eens wakker van het zorgstelsel?

'Het is een vreselijk zware tijd geweest. Als ik aan mijn Europese collega's vertel wat ik aan het doen ben, dat ik voor zestien miljoen Nederlanders de verzekeringspolis aan het veranderen ben en dat ze allemaal een ander loonstrookje krijgen en andere premie gaan betalen...'

Dan denken ze dat u politieke zelfmoord aan het plegen bent?

'Nou, dat niet, maar het is wel hun indruk dat het een enorme operatie is. Toen ik er aan begon, was ik er niet zeker van dat het allemaal zou gaan lukken. Ik wist wel dat het heel moeilijk gingen worden, maar het is me uiteindelijk meegevallen.'

Rectificatie / Gerectificeerd

De kop Ik verdien een plek in de geschiedenisboekjes boven het interview met minister Hoogervorst over het nieuwe zorgstelsel (28 januari, pagina 37) is onjuist. De minister heeft die uitspraak niet gedaan.

    • Egbert Kalse Antoinette Reerink