Een dreigend stippellijntje op de kaart

Nog nooit is de noodzaak zo groot geweest om de wegen tussen Almere en Schiphol uit te breiden, aldus Rijkswaterstaat. Is een acht kilometer lange tunnel voldoende om het cultuurlandschap van Gein en Vecht te sparen?

Gein januari 2006 Langs rivier 't Gein. Foto: Walter Herfst Herfst, Walter

Wie een dagje doorbrengt in het gebied op de grens van Noord-Holland en Utrecht, waar misschien een nieuwe autosnelweg wordt aangelegd, krijgt bijna medelijden met de ingenieurs van Rijkswaterstaat. Al die schilderachtige oeverlandjes van de rivieren het Gein en de Vecht die bij de aanleg moeten worden ontzien. Al die monumentale boerderijen, landhuizen, forten en molens waarlangs de weg zal moeten worden ingepast. Al die procedures die moeten worden doorlopen om enkele nationale landschappen en natuurgebieden te kunnen doorkruisen. En vooral: al die pamfletten op de ramen van de huizen die oproepen tot breed verzet tegen de aanleg van deze weg.

'De aanleg van deze weg druist in tegen de eigen uitgangspunten van het rijk', zegt Tjebbe de Boer, bewoner van Abcoude en voorzitter van Spaar het Gein, een van de verenigingen die zich verzetten tegen de plannen van Rijkswaterstaat voor de aanleg van een verbindingsweg tussen de A6 bij Muiderberg en de A9 bij Holendrecht. De Boer: 'De weg is nu nog maar een stippellijn op de kaart, maar het is wel zeker dat de weg door het Groene Hart loopt, natuurgebieden doorkruist van de Ecologische Hoofdstructuur en langs de Stelling van Amsterdam, die nota bene op de Werelderfgoedlijst staat.'

De Boer rijdt door het landelijke gebied samen met Kees Neervoort, voorzitter van de actiegroep Vecht voor de Vecht, en met Frans Cladder van de Vechtplassencommissie. Samen wijzen ze op de grote waarde van het gebied. 'Het is eigenlijk een wonder dat het gebied de afgelopen decennia is gevrijwaard van bebouwing', zegt Kees Neervoort. Ook zijn delen ervan benoemd tot aardkundig monument, zoals in de Aetsveldsche Polder ten zuiden van Weesp. De streek is vooral bekend als een typisch cultuurlandschap dat veelvuldig is vastgelegd door kunstenaars.

Tjebbe de Boer: 'Dit landschap heeft niet alleen waarde van zichzelf, maar ook door het rijke verhaal dat het vertelt.' Beroemd zijn de schilderijen van het Gein door Piet Mondriaan en de beschrijvingen van de natuur door Jac. P. Thijsse en door Nescio, de schrijver uit Amsterdam die zich in zijn geschriften erg boos kon maken op mensen die bomen hadden gekapt. 'God zal ze eeuwig gloeiend nakend in de hel sansodemirakelen', schreef hij. En in het verhaal 'Kortenhoef': 'Dit aardige wipbruggetje bestaat ook al niet meer. De weg is over het water heen geplempt. God zegene de verantwoordelijke autoriteiten. Als 't kan een beetje hardhandig.'

Rijkswaterstaat heeft zojuist de planstudie voor het gebied Schiphol-Amsterdam-Almere afgerond. Het kabinet heeft 4,5 miljard euro gereserveerd om het wegennet hier te verbeteren - ongeveer evenveel als de aanleg van de Betuwelijn heeft gekost. Deze week is een reeks consultaties van een breed publiek gestart, een noviteit voor Rijkswaterstaat. In juni valt een kabinetsbesluit.

Meer wegcapaciteit tussen Schiphol en Almere is hard nodig, stelt Rijkswaterstaat. Dagelijks staan er lange files op de snelwegen tussen Flevoland en de nationale luchthaven. En het wordt erger. Rijkswaterstaat voorspelt een 'zware overbelasting van het wegennet in de corridor, met ernstige filevorming en lange reistijden tot gevolg' als er geen maatregelen komen. Burgemeester Jorritsma van Almere vindt dat de operatie zo snel mogelijk moet beginnen. Wethouder Douwe Halbesma stelt: 'Almere telt 180.000 inwoners en zal doorgroeien tot minimaal 220.000 inwoners. Een adequate oplossing is na jaren van praten nu vereist.'

Er liggen twee varianten. De eerste is een al dan niet ondergrondse snelweg tussen Muiderberg en Holendrecht. De tweede variant is het uitbreiden van de bestaande wegen zoals de A1 en de A9. De aanleg van een rechttoe-rechtaan bovengrondse snelweg is ongeveer even duur als het 'opplussen' van bestaande wegen, respectievelijk 3,2 miljard euro en 3,3 miljard euro. Wat de operatie duurder zal maken, is een verdiepte aanleg van bestaande wegen. Daardoor zouden de kosten oplopen tot 4,1 miljard euro. Kiest de politiek voor een nieuwe snelweg met een acht kilometer lange geboorde tunnel onder Het Gein, de Vecht en het Amsterdam-Rijnkanaal, dan kost dat zelfs 4,9 miljard euro. Wethouder Douwe Halbesma heeft een voorkeur voor een nieuwe snelweg. Die is volgens hem effectiever in het bestrijden van files. 'Belangrijker is dat de betrouwbaarheid groter wordt, doordat doortrekking van de A6-A9 een alternatieve route oplevert die ook bij wegwerkzaamheden en calamiteiten te benutten is.'

Het kan ook simpeler. De politiek zou kunnen besluiten de wegen te laten zoals ze zijn en een kilometerheffing in te voeren. Uit berekeningen van Rijkswaterstaat is gebleken dat van alle varianten zo'n congestieheffing de files nog het meeste terugdringt. Maar dan moet de doelstelling worden losgelaten om in deze regio juist méér autoverkeer mogelijk te maken dan minder. Bovendien zou de politiek dan eerst een besluit moeten nemen om rekeningrijden in Nederland toe te staan.

De aanleg van autosnelwegen in het gebied heeft de afgelopen decennia verschillende keren op het programma gestaan. Steeds besloot de politiek onder druk van protesten de plannen af te blazen.

Dat er niet sinds de jaren zeventig auto's razen langs Gein en Vecht, is te danken aan de aanleg van de Gaasperdammerweg, de A9 langs de Bijlmermeer. 'Als we terugkijken op deze periode moeten we vaststellen dat het Geingebied toen door het oog van de naald is gekropen', schrijft Jan Slofstra in het boek Het Gein - levensloop van een rivier uit 1998.

Vandaar nog steeds al die fraaie vergezichten in het gebied, over oude dijken en de vijftiende-eeuwse dammen die overstromingen van de Vecht door opstuwend water uit de Zuiderzee moesten voorkomen. De bezorgde bewoners rijden langs de Broekzijdermolen aan het Gein, gebouwd in 1641. Het talud van een brug over het Gein zou tot aan de kop van de molen reiken. 'Je moet er niet aan denken', zegt Kees Neervoort. De horizonvervuiling beperkt zich nu nog tot hoogspanningsmasten en een spoorlijn. 'Niet te vergelijken met een snelweg', oordeelt Frans Cladder. 'De masten en de spoorlijn hebben een soort lichtheid waardoor ze deel uitmaken van het landschap.'

De twee projectmanagers van Rijkswaterstaat, Sandra Konijn en Ben Viveen, spreken geen voorkeur uit voor de gepresenteerde varianten. Wel wijzen zij erop dat een nieuwe snelweg géén gebieden doorkruist die zijn beschermd door de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. 'In geen van beide alternatieven vindt ruimtebeslag plaats op beschermde gebieden in het kader van de Vogel- en Habitatrichtlijn.' Ook bestrijden zij de opvatting van Vereniging Natuurmonumenten dat door de aanleg van een geboorde tunnel het natuurgebied Naardermeer als het ware zou leegstromen, door verstoring van de grondwaterspiegel. 'Daar zijn technieken voor', zegt Sandra Konijn.

De actievoerders, verenigd in het Platform A6/A9, geloven er niet in en willen dat de plannen van tafel gaan. 'Rijkswaterstaat denkt alleen maar in termen van asfalt', zegt Tjebbe de Boer. De ingenieurs zouden eens meer aandacht moeten geven aan openbaar vervoer, vinden de actiegroepen, en niet altijd aan autoverkeer. 'Er wordt altijd gezegd dat schade aan het landschap en natuur kan worden gecompenseerd. Maar dat kan hier niet. Je kunt een rivier niet compenseren', aldus de bewoners.

    • Arjen Schreuder