Doe je genes in a bottle

De Britse ambassadeur kreeg 32 Nederlandse scholieren op bezoek voor een DNA-dag. We willen laten zien dat science fun is.' Jacqueline Kuijpers

Spuug en water zit er in het buisje. Een Nederlandse vwo-scholier helpt de Britse ambassadeur Lyn Parker - zonder stropdas! - bij het maken van zijn DNA-halsketting. FOTO JONATHAN VOS Scholieren hadden vandaag een DNA dag in de residentie van de Britse ambassadeur. Door Jonathan Vos Vos, Jonathan

Een rijtje afgetrapte fietsen staat nonchalant geparkeerd tegen de muur van de residentie van de Britse ambassadeur. Het is het eerste teken dat er vandaag ongebruikelijk bezoek is in de witte villa gelegen aan het statige Plein 1813 in Den Haag. Ambassadeur Lyn Parker heeft 32 vwo-scholieren op bezoek voor een interactieve dag rondom DNA. De ambassadeur heeft er zijn stropdas voor in de kast gelaten. Omgekeerd hebben de scholieren zich niet aangepast aan de ambiance: het ziet blauw van de spijkerbroeken op de residentie.

In de balzaal staan tafels met goudkleurige stoelen klaar. Butlers in groene jasjes lopen geluidloos heen en weer. De scholieren kijken hun ogen uit. Kroonluchters, twee vleugels, glanzende windlichten, en oude kunst aan de wanden: dat is nog eens wat anders dan een uitgewoond klaslokaal.

De DNA-dag is een uitvloeisel van de samenwerking tussen Nederlandse en Britse wetenschappers op het gebied van onder andere stamcelonderzoek. We willen scholieren laten zien wat er op dit terrein gebeurt in Nederland en in Groot-Brittannië', vertelt Parker. We willen laten zien dat science 'fun' is. En we hopen zo jongeren te werven voor de exacte wetenschappen, want zowel in Nederland als bij ons kiezen daar te weinig scholieren voor. Maar buiten dat vind ik het sowieso belangrijk dat jongeren begrijpen wat er op het gebied van DNA gebeurt. Want aan zaken als kloneren en stamcelonderzoek zitten veel ethische aspecten. Om je een oordeel te kunnen vormen moet je goed geïnformeerd zijn.'

De Britse ambassade organiseert deze dag samen met De Praktijk, projectbureau voor natuurwetenschappelijk onderwijs in Amsterdam. Yuri Matteman is druk bezig met het opstellen van de apparatuur voor de experimenten. Veel leerlingen hebben op school wel eens DNA uit een kiwi geïsoleerd of iets dergelijks. Maar hier gaan ze een complete PCR doen met hun eigen DNA.' Op de vraag wat 'een complete PCR doen' betekent kan Matthijs Graner (19 jaar) wel antwoord geven, want hij heeft er zijn profielwerkstuk over geschreven. We hebben vanochtend ons DNA verzameld en een stukje daarvan miljoenen keren vermeerderd. Dat heet PCR. Daarna gaan we elektroforese doen. Dan gaan we de DNA inspuiten in een gel en wordt er elektriciteit op gezet, waardoor de DNA door de gel wordt getrokken, en zo krijg je je eigen DNA profiel. Je eigen streepjescode zeg maar, wat bijvoorbeeld in de criminologie gebruikt wordt.'

De scholieren komen uit het hele land, steeds twee of drie scholieren van een school. Matthijs Graner zit op het Corderius College in Amersfoort. Hij wil biologie of oceanologie gaan studeren. Matthijs is samen met Marijn Scholteus (18), die grafische vormgeving wil gaan doen. Waarom ik dan hier ben? Ik ben ingeloot.' Op andere scholen zijn de plaatsen toegewezen door de biologieleraar. Zoals op het Haagse Aloyisius College dat vertegenwoordigd wordt door Karin van Leersum (17), Julian Eijl (18) en Marijn van Cappelle (18). Karin wil technische geneeskunde gaan studeren - dan leer je bijvoorbeeld operaties op afstand doen' - Marijn iets exacts' en Julian psychologie. Karin is niet het enige meisje.

Vandaag is zeker de helft van de aanwezigen van het vrouwelijk geslacht. Voor Bas Defize van het Hubrecht Laboratorium (Instituut voor Ontwikkelingsbiologie) in Utrecht, is dat geen verrassing. Ook bij ons werken veel vrouwen. Moleculaire biologie is een snelgroeiend terrein, maar er zijn weinig carrièreperspectieven bij biotechnische bedrijven. Het lijkt erop dat jongens daar gevoeliger voor zijn dan meisjes.' Defize geeft vandaag een lezing over de vraag of humane stamcellen de bron van eeuwige jeugd en gezondheid kunnen zijn.

In de aangrenzende eetzaal wordt om half één de lunch geserveerd. Belegde broodjes en blikjes drinken. Voor veel leerlingen blijkt de ochtend vooral een herhaling geweest van wat ze al wisten. Matthijs: Ze zijn wel iets dieper op de stof ingegaan dan op school, dus het was wel interessant. En het is wel een chique locatie voor een practicum.'

Na de lunch is het tijd voor het experiment: 'genes in a bottle'. We gaan ons eigen DNA isoleren en in een halsketting doen', legt Matteman uit, terwijl hij zijn eigen kettinkje omhoog houdt. De halsketting wordt geleverd door Bio-Rad en ziet er uit als een klein Egyptisch parfumflesje aan een leren veter. Inmiddels heeft ook de ambassadeur plaatsgenomen aan een tafeltje om mee te doen aan het experiment.

Matteman: Kauw eerst 30 seconden op je wang en spoel dan 30 seconden met water. Spuug vervolgens in je bekertje.' En dus zitten even later 32 scholieren - al dan niet melig - en één ambassadeur - ernstig - te kauwen, te spoelen en te spugen. Daarna moet iedereen het water-met-spuug in een 15 ml buisje inbrengen, 2 ml Lysisbuffer (zeep) toevoegen met 5 druppels protease en zout, en, later, een pipetvol ijskoude alcohol. Met veel geplaag (Karin tegen Marijn: Kijk bij jou zit er allemaal brood in in je DNA') en stoerdoenerij (Marijn: Wat ruikt dat toch lekker die alcohol') mengt iedereen alles door elkaar. En zowaar verschijnen uit het niets kleine wolkjes spinrag op het grensvlak tussen water en alcohol: DNA. Dat moet voorzichtig met een pipetje in het halskettingflesje worden ingebracht. Een precies werkje, maar uiteindelijk krijgt iedereen het voor elkaar. Matteman: Als je romantisch bent aangelegd kun je jouw halsketting uitwisselen met je vriendje of je vriendin. Kun je elkaars DNA om je hals dragen.'

Dingen dóen blijft leuk, maar of iedereen nu weet wát hij doet? Siebe Weersma (16) en Michael Meijer (15) hebben dit soort proefjes nog niet gehad op hun school, het Stedelijk College in Zoetermeer. Leuk vinden ze het wel, maar hoe dat DNA nou precies zichtbaar is geworden? Ehm, effe kijken, de lysis breekt de cellen af en daardoor komt het DNA vrij. Of was dat het zout?' *

Voor de organisatoren is het begrip van de materie niet eens het belangrijkste. Ambassadeur Lyn Parker, Yuri Matteman en Bas Defize zeggen alledrie hetzelfde: het gaat erom dat wij jongeren enthousiast weten te maken voor de wetenschap. Waarvan akte.

* Zo zit het: De lysisbuffer maakt de cellen kapot. Protease breekt eiwitten af, waardoor het DNA los komt van de eiwitten waar het aan vast zit. Het zout laat het DNA uit de oplossing komen. De ijskoude alcohol zorgt er vervolgens voor dat het DNA gaat klonteren tot zichtbare witte wolkjes.

    • Jacqueline Kuijpers