Vertrouw geen president, leert de Keniase corruptiebestrijder

Misschien was hij te naïef geweest, wellicht had hij te lang de beloftes van de Keniase president Kibaki voor zoete koek aangenomen? 'Door de nabijheid van de macht word je naar binnen gezogen. Het doet je veranderen en niet in de goede zin van het woord', excuseerde John Githongo zich vorige week. De immer optimistische Githongo had gehoopt het Keniase regime te kunnen zuiveren van fraude. Zijn hoop eindigde een jaar geleden in ballingschap. Neergehaald maar niet verslagen sloeg hij deze week terug: vanuit Londen bracht hij de regering aan het wankelen met onthullingen in de Keniase pers over corruptie.

Na de verkiezingsoverwinning van de Keniase oppositie in 2002 werd de voormalige journalist, publicist en activist John Githongo benoemd tot 'anticorruptietsaar' met een kantoor naast Kibaki's werkkamer. Zijn benoeming leek een voorbode van een nieuw politiek tijdperk. De jonge Githongo stond symbool voor een ongeduldige generatie die de macht wilde overnemen van de corrupte dinosaurussen van het tijdperk van de éénpartijstaat. Na een kwart eeuw van getolereerde fraude onder het regime van president Moi genoot corruptiebestrijding de allerhoogste prioriteit voor de regering van Kibaki.

Dat waren de leuzen, in werkelijkheid blijkt dat er al enkele weken na de machtsovername begin 2003 plannen werden gesmeed voor grootschalige fraude door een kliek rond president Kibaki. Toen in 2004 in de pers de eerste onthullingen verschenen riep Kibaki: geef me bewijzen. Naar nu blijkt had Githongo Kibaki toen al alle bewijzen gegeven. Githongo bleef ten onrechte geloven dat de president hem steunde in zijn strijd. Pas toen ministers op hem begonnen in te praten om de schandalen in de doofpot te stoppen en zijn leven werd bedreigd, vluchtte hij naar Londen.

De corruptie onder het nieuwe regime lijkt verdacht veel op die onder het oude. Onder Moi werd tijdens het zogeheten Goldenberg-schandaal een geschatte één miljard dollar van de overheid gestolen door niet bestaande goudexport te belonen met exportcompensatie. Onder Kibaki werd met het Anglo Leasing-schandaal ruim 200 miljoen dollar verduisterd. Ministers deden volgens Githongo zaken met niet bestaande bedrijven voor zwaar opgedreven prijzen. Ze bestelden bij Anglo Leasing fraudevrije paspoorten, laboratoriumapparatuur voor de geheime dienst, computers voor de politie en bij een andere fictieve firma een boot voor de marine.

De opbrengst was voor zover bekend voor 'politiek werk'. De regering had dringend smeergeld nodig om een commissie te beïnvloeden die een nieuwe grondwet opstelde, om leden van oppositiepartijen aan regeringszijde te krijgen en de verkiezingen in 2007 te winnen. 'We hebben een strijdfonds nodig', zou een minister zich tegen Githongo hebben laten ontvallen. Moi en zijn regering gebruikten het smeergeld van Goldenberg om de opkomende oppositiepartijen om te kopen.

Githongo's getuigenissen leveren het meest complete en gezaghebbende verslag ooit over de werking van grootschalige corruptie in Kenia. 'Ik heb onomstotelijke bewijzen tegen de corrupte ministers', liet Githongo deze week vanuit Londen weten. Hij noemt Karaitu Murungi, destijds minister van Justitie, David Mwiraria, minister van Financiën, vice-president Moody Awori en Chris Murungaru, destijds ministers van Veiligheid. Zij zijn allen vertrouwelingen van Kibaki.

Githongo had door zijn naïeve vertrouwen aan geloofwaardigheid verloren, maar na zijn onthullingen ruim een jaar na zijn vlucht is hij in de ogen van het Keniase publiek gerehabiliteerd. De grootste krant, de Daily Nation , had Kibaki gesteund, maar noemde na Githongo's getuigenissen de corruptie een systematische poging in het centrum van de macht om de schatkist te plunderen.

Corruptie lijkt inherent aan het Keniase machtsspel: om politieke macht te krijgen heb je geld nodig en om de macht te behouden heb je nog meer geld nodig. 'Ze begrijpen maar één taal: cash', citeert Githongo een minister die zijn tegenstanders wil omkopen.