Tuchtschool straks uit de tijd

In Nederland is het geen traditie om opvoedtaken van ouders over te nemen. Maar er zouden minder probleemjongeren zijn als er wel op jonge leeftijd al hulp werd geboden.

Consultatiebureau en speel-o-theek onder 1 dak in Amsterdam-Noord Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer 051221 NRC Handelsblad, Maurice Boyer

Criminele Antilliaanse jongeren maken Rotterdamse buurten onveilig. De Marokkaanse jongens terroriseren de Diamantbuurt in Amsterdam. De reactie? Keihard aanpakken, heropvoeden in tuchtscholen. Maar we moeten het niet gek vinden dat het is misgegaan, zegt Jo Hermanns, hoogleraar opvoedingsondersteuning aan de Universiteit van Amsterdam. 'We hadden veel eerder kunnen zien dat er problemen zouden komen. Er is nooit geïnvesteerd in het opvoeden van deze kinderen.'

Nederland heeft geen traditie van opvoedingsondersteuning. Opvoeden is de taak van de ouders. Alleen als het ernstig mis dreigt te gaan, komt de hulpverlening op gang. Maar dan wel zo licht en zo kort mogelijk. Informatie, advies of een opvoedcursus is voor veel ouders voldoende. Maar voor de ouders van ongeveer twee procent van de kinderen geldt dat niet.

Die ouders en kinderen hebben heel intensieve, structurele hulp nodig. En die moet je dicht bij het gezin organiseren, zegt Hermanns. 'Dus niet, zoals nu vaak gebeurt, een kind met gedragsproblemen in een tehuis plaatsen, eraan sleutelen, terugplaatsen en dan denken dat het wel goed komt. Dat werkt niet. Je moet het gezin zoveel mogelijk in de eigen omgeving helpen.'

Dat is precies wat zeven 'Gideonsgemeenten' (zoals ze zichzelf noemen) - Rotterdam, Almere, Almelo, Eindhoven, Delft, Urk en Oude IJsselstreek - willen doen. Zij presenteerden gisteren in het gemeentehuis van Eindhoven een nieuw plan voor de jeugdzorg. Zij willen in elke wijk een 'centrum voor jeugd en gezin'. Verschillende Amsterdamse stadsdelen werken al volgens dit model.

Het moeten centra worden waar álle ouders komen voor informatie en advies - het consultatiebureau zit erin, de verloskundigen, de schoolarts, opvoedingsondersteuning, gezinscoaches, de speel-o-theek, maar ook mogelijk een orthopedagoog en een kinderpsycholoog. Ouders met problemen kunnen zo snel en adequaat worden geholpen. Het is preventief beleid, zegt M. Mittendorff, wethouder in Eindhoven. 'Voor het tiende jaar moet je erbij zijn, anders kun je het wel schudden.'

Voor zwaardere hulp, bijvoorbeeld voor een kind met ernstige gedragsstoornissen, moeten ouders nu naar Bureau Jeugdzorg. Daar wordt de diagnose gesteld (kost enkele weken) en doorverwezen naar een instelling die het kind kan helpen (vaak met een wachtlijst van maanden). De gemeenten willen dat ook die zwaardere hulp zoveel mogelijk naar het kind komt. Dat kan door mensen van Bureau Jeugdzorg in de centra onder te brengen en jeugdhulpverleners uit de instellingen naar de wijken te halen.

Probleem is dat de bureaus jeugdzorg en de instellingen voor zwaardere jeugdhulp door de provincies worden gefinancierd. 'Een weeffout in de Wet op de jeugdzorg', noemen de wethouders van de Gideonsgemeenten dat. Het geld dat de overheid aan de provincie geeft voor de jeugdzorg moet naar de gemeenten. 'Wij zitten er dicht op, wij zien wat er waar nodig is', zegt Mittendorff.

De aandacht moet niet alleen uitgaan naar probleemgezinnen, vinden de Gideonsgemeenten. Zij willen ook investeren in basisvoorzieningen die voor álle kinderen zijn bedoeld: kinderopvang, voor-, tussen- en naschoolse opvang, peuterspeelzalen en scholen. Alle kinderen tussen de twee en vier jaar moeten ten minste twee dagen per week gratis naar een crèche of peuterspeelzaal kunnen.

De Gideonsgemeenten schatten dat voor hun plannen een à anderhalf miljard euro jaarlijks extra nodig is. Maar, stelden de wethouders gisteren opgewekt: 'Wij voorkomen dat kinderen naar tuchtscholen of jeugdgevangenissen moeten. Dat is pas duur.' De aanwezige ambtenaar van het voor jeugdzorg verantwoordelijke ministerie van VWS keek wat zuinig. 'In de toekomst kan het best goedkoper zijn', zei hij. 'Maar voorlopig kost het meer geld om én extra te investeren in preventie én de tuchtscholen en de jeugdgevangenissen te bekostigen voor de kinderen die er nu inzitten.'

    • Sheila Kamerman