“De binocle' voor je oren

Het luisterboek is bijna net zo trendy als het feuilleton aan het eind van de negentiende eeuw. Eline Vere was de soap-opera van zijn tijd, en het lijkt dus een aardig experiment om te zien in hoeverre de meer dan een eeuw oude tekst stand houdt in het tijdperk van multimediale uitgaven.

Om de luistereditie van Louis Couperus' romandebuut mogelijk te maken, is gebruikgemaakt van een genre dat helemaal níet trendy meer is: het hoorspel. De audio-editie van Eline Vere is een cd-versie van een door Hans Karsenbarg voor de TROS gemaakt hoorspel.

Couperus' tekst doorstaat de test verrassend goed: de dialogen zijn realistisch en meestal ook behoorlijk overtuigend. In elk geval zijn het niet de spellingswijzigingen die de tekst op afstand houden. Elines bedroefdheid klinkt authentiek en de bête manier waarop ze getroost wordt, is somber makend herkenbaar.

Toch is het hoorspel van Eline Vere geen genot om naar te luisteren en dat ligt niet aan Couperus. Op de cd vormen de dialogen het enige onderdeel van de roman dat min of meer onverkort is gehandhaafd en dat blijkt niet voldoende. Weg zijn alle nuanceringen, want zelfs de beste actrice slaagt er niet in om Couperus' inkijkjes in de ziel door middel van slechts een zucht weer te geven. Wat er voor in de plaats komt is decor, auditieve couleur locale: de juiste muziek op de juiste plek, een dichtslaande deur en het geluid van regen. En dat in de plaats van motiveringen van het plot, zoals dat gaat in hoorspelen.

Want deze uitvoering stamt uit 1984 en daarmee is het danig gedateerd, gek genoeg veel meer dan het origineel uit 1889. De hoorspelinvulling van jaloerse tantes, romantische jongelingen en truttige Haagse dames klinkt meestal erg ouderwets - omdat ze een interpretatie vormen van dialogen die je je, als je ze leest, ook kunt voorstellen in een Franse praatfilm, of op de familiefeestjes van Woody Allens personages. Maar dat soort associaties krijgt geen kans in de hoorspelbewerking.

Hoe zou een 'echt' luisterboek van Eline Vere hebben geklonken? Het zal er waarschijnlijk niet van komen want een grove schatting leert dat er vermoedelijk ongeveer 15 cd's nodig zouden zijn om het werk integraal te kunnen uitgeven.

Maar de geschiktheid van Couperus voor het luisterboek valt wel te beoordelen aan de hand van een door Hans Croiset voorgelezen cd met de verhalen 'De binocle', 'Het spoorwegongeluk' en 'Een verlangen'. En dan blijken de jaren toch te overbruggen. Het is maar één cd-tje, en Couperus was waarschijnlijk het sterkst op de langere baan, maar de drie verhalen die hier worden voorgelezen, overtuigen grotendeels zoals ze zijn. Croiset leest ze neutraal voor, zonder veel in te vullen (maar wordt helaas niet geholpen door een nogal bonkig klinkende opname). Het tempo van Couperus is niet dat van de 21ste eeuw - dat wreekt zich vooral in 'Een verlangen', maar door de opbouw van 'Het spoorwegongeluk' en vooral 'De binocle' zijn deze simpelweg voorgelezen versies veel spannender dan de theatrale Eline Vere. Het geeft aanleiding te vermoeden dat ook een gewoon voorgelezen Eline Vere wél stand zou houden, ruim een eeuw na het feuilleton.

De HoorSpelFabriek: Eline Vere van Louis Couperus. Muntinga, 3 cd's, totale speeltijd 220 minuten). euro 29,95

Louis Couperus: Een verlangen en andere verhalen. Voorgelezen door Hans Croiset. Cossee, 1 cd, speeltijd 63 minuten. euro 7,50

    • Toef Jaeger