Che bello, che bella

In Italië is alles bello. Ik denk dat er geen volk is dat het woord mooi (bello) zo vaak in de mond neemt als de Italianen. Een vrouw die boodschappen doet, wordt uiteraard ontvangen met: “Wat kan ik voor je doen bella.“ Wie een leuke ervaring vertelt, krijgt als antwoord: che bello. Kinderen, hoe verwend ze hier soms ook kunnen zijn, blijven altijd bellissimo (heel mooi). En in il belpaese (het mooie land, zoals Italië vaak wordt genoemd) informeer je naar het wel en wee van een vriend met de vraag: “Che cosa di bello hai fatto oggi?“ (wat heb je voor moois gedaan vandaag?)

Logo, Europees Dagboek, Italie Boy on a dolphin 1957 Jean Negulesco Sophia Loren PHOTOS12

Het woord bello wordt niet alleen voor mooi gebruikt, maar ook voor goed, flink, fijn, aardig, nobel en lekker. Maar er is nog veel meer bello. Als een Italiaan zich verbaast zegt hij: “Questa si che è bella.“ (hoe is het mogelijk) Een aartsleugenaar is een bel bugiardo. En zo dood als een pier is bell'e morto.

Ik geloof dat je zonder te overdrijven kunt stellen dat er, op amore (liefde) na, geen woord belangrijker is in Italië. En dat is begrijpelijk ook. Want waar hebben ze én het indrukwekkende Piazza dei miracoli (Pisa), én een eeuwige stad met een Colosseum én een vergane barokstad als het Siciliaanse Noto? Waar liggen kunststeden als Florence, Venetië, maar ook Lucca, Parma en Padua binnen een paar uur reizen van elkaar? Waar in Europa is de zee blauwer dan rond Sardinië? En waar verbergen de bergen mooiere kloosters dan in Italië?

En toch... Waarom is er in het land van il bello ook zoveel brutto (lelijk)? Hoe kan dat? “Tutto è bello e tutto è brutto“ (alles is mooi en alles is lelijk), antwoordde een vriend van me toen we vorige week samen vanuit het zuiden Rome binnen reden. Links en rechts van de weg zagen we hoe betonnen wijken uit de grond werden gestampt. In de straat met de prachtvolle naam Via dei campi romani (de straat van de Romeinse velden) wedijveren de geestdodende gebouwen met elkaar om de trofee van lelijkheid. Overal staan slordige afrasteringen, roestende reclameborden en er is geen enkele ruimte voor een mens die een blokje om zou willen lopen. En dat op nog geen twee kilometer afstand van de oudste, beroemdste en mooiste weg van Italië: de Via Appia.

“We hebben te veel bello“, aldus die vriend die zelf in de bouw zit. “Zoveel dat we het niet allemaal kunnen beschermen.“ En dat klopt. Maar we komen samen ook tot de conclusie dat il bello in Italië altijd een verbintenis heeft met het particuliere, met eigendom.

De Romeinse paleizen zijn gemaakt in opdracht van pausen en hun families. Om God te eren, maar toch vooral om de familie aanzien te verschaffen. Nu nog vindt men achter de lelijkste hekken in de lelijkste straten de mooiste huizen.

In het Italiaanse privé-domein is alles op orde en bello. Ook in kleine appartementen waar vader, moeder en drie kinderen wonen, is alles spic en span en slingert niets in de rondte. Maar trekt een Italiaan de voordeur achter zich dicht en gaat hij op pad, dan dondert hij zijn lege blikje cola gewoon het autoraampje uit.

Fotograaf en architect Pietro vindt ook dat il bello is gekoppeld aan het particuliere, aan de bijna neurotische drang om goed over te komen. “Iedereen in Italië wil iets moois doen of maken, zodat hij wordt gewaardeerd door de anderen. Il bello heeft alles te maken met fare la bella figura, een goed figuur slaan.“ Omdat er zo'n sociale druk is om il bello te doen, doet men daar ook veel offers voor, meent Pietro. Men koopt dure, mooie kleren op krediet. En in dienst van il bello offert men zelfs morele principes op, wat weer kan leiden tot il brutto.

Iemand die illegaal een aantal spuuglelijke huizen bouwt en ze duur verkoopt, oogst waardering, omdat hij een mooie deal sloot, (un bel affare). Dat het landschap erdoor is verpest, doet er dan even niet toe, want hij heeft zijn aanzien verhoogd en geld verdiend om voor zichzelf weer iets moois te realiseren.

Misschien wel het beste voorbeeld van een Italiaan die een onlosmakelijk verband ziet tussen il bello en succes, is premier Silvio Berlusconi. Hij is een groot liefhebber van il bello. Eenmaal miljardair kocht hij een aantal van de mooiste villa's van het land, en liet ze indien nodig illegaal verbouwen en verfraaien. Vervolgens leidde Berlusconi vele bevriende staatshoofden rond op zijn buiten in Sardinië om indruk op hen te maken. Met het oog op succes bij de volgende verkiezingen heeft hij ook zichzelf mooier gemaakt. De premier onderging een facelift en op zijn kalend hoofd groeit weer een bos zwart haar. Waar een Duitser als ex-kanselier Schröder zweeg over zijn geverfde haar, sprak Berlusconi er openlijk en trots over. Want wie in Italië succes wil, spant zich in om mooi te zijn, of iets moois te maken. En vervolgens laat hij dat weten ook.