Verdonk moest het land uit

Het 'Algemeen Politieblad', dat nu deels ontsloten is door het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag, bevat een schat aan informatie.

www.cbg.nl Gemeenteveldwachter J. Kramer, zijn loopbaan staat in het Algemeen Politieblad

Stel, je heet Verdonk en je wilt weten of er in de afgelopen honderdvijftig jaar wel eens een naamgenoot van je als ongewenste vreemdeling het land is uitgezet. Hoe zoek je dat na?

Dat kun je nazoeken in het Algemeen Politieblad. Dat blad verscheen wekelijks tussen 1852 en 2005. Het werd indertijd opgericht om de politie, die toen net was gereorganiseerd, beter te informeren. Bovendien was de Vreemdelingenwet in 1849 aangepast, waardoor het voor de overheid makkelijker werd om vreemdelingen die niet over identiteits- en verblijfsdocumenten beschikten en die niet in hun eigen onderhoud konden voorzien, zonder tussenkomst van de rechter de grens over te zetten. Maar indertijd hadden ze hetzelfde probleem als nu: wie het land was uitgezet, kon zo terugkeren. Om het eenvoudiger te maken uitgezette vreemdelingen te identificeren, werd hun signalement opgenomen in het Algemeen Politieblad.

En, is er wel eens een Verdonk Nederland uitgezet als ongewenste vreemdeling? Jazeker, op 3 januari 1855 werd een zekere Anna Verdonk teruggestuurd naar haar land van herkomst, België. Haar signalement luidde, aldus het Algemeen Politieblad: 'Aangezigt lang, oogen bruin, mond groot, kin spits: dragende een geelachtig kleed, blaauw gestreepten doek, rood voorschoot en witte muts.' Anna, zo lezen we verder, had geen geld, geen papieren en geen middelen van bestaan.

Het Algemeen Politieblad bevat meer dan alleen signalementen van ongewenste vreemdelingen, vertelt Rob van Drie, hoofd van de afdelingen collectie en uitgeverij van het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) in Den Haag. Politieambtenaren werden via dit weekblad op de hoogte gehouden van vacatures, wetten, regelingen, besluiten, aanstellingen van rijksveldwachters, vermiste personen, gedeserteerde militairen, ontsnapte bedelaars en gestolen of anderszins vermiste goederen. Alles bij elkaar maakt dit het politieblad tot een waardevolle bron voor genealogisch en historisch onderzoek.

'Een vermelding in het Algemeen Politieblad'', zegt Van Drie (49), 'biedt zicht op een moment in iemands leven. Het is alsof we een beeldje uit een film te zien krijgen. Soms moeten we ons tevredenstellen met dat ene beeldje, maar soms krijg je aanknopingspunten om dat beeld via archiefonderzoek uit te breiden tot een complete scène uit de geschiedenis van een voorouder. Zo staan er geregeld verwijzingen in het blad naar de data van vonnissen of vind je een stamboeknummer, een nummer in een register waarin bijvoorbeeld militairen werden bijgeschreven.''

Het CBG bezit het Algemeen Politieblad van 1852 tot 1946. De afgelopen jaren is het gedeelte tot 1900 gescand. Tegelijkertijd ging een vrijwilligster, Annelies van Kleef, aan de slag om alle namen die in het weekblad voorkomen, te indexeren. Ook dat werk is nog niet voltooid, maar omdat er in de delen tot 1883 al 175.000 namen voorkomen, besloot het CBG die alvast openbaar te maken.

Op de website van het CBG (www.cbg.nl) krijg je voorlopig alleen te zien of een naam in het Algemeen Politieblad voorkomt (je krijgt er ook verwijzingen naar allerlei andere interessante collecties). Om de gescande bladzijde zelf onder ogen te krijgen, moet je nu nog naar de studiezaal in Den Haag komen, pal naast het Centraal Station. Het is de bedoeling dat je deze collectie de komende jaren rechtstreeks via internet kunt benaderen, als de 'digitale studiezaal' online gaat.

Rob van Drie vermoedt dat er in het Algemeen Politieblad in totaal zo'n 1,5 miljoen namen staan. De naam Verdonk komt er nu, in het gedeelte tot 1883, al elfmaal in voor, acht mannen en drie vrouwen. Naast Anna, de ongewenste vreemdeling, lezen we over Aaltje Verdonk uit Zaandijk die een 'zilveren cylinderhorologie'' is verloren en over Catharina Verdonk, een 25-jarige prostituee uit Zaandam.

www.cbg.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

Onder de foto van gemeenteveldwachter J. Kramer bij het artikel Verdonk moest het land uit (26 januari, pagina 28) ontbrak de vermelding dat deze afkomstig is uit het Politiemuseum in Zaandam.

    • Ewoud Sanders