Twee dagen werken, drie dagen studeren

Nederlandse studenten zijn veel tijd kwijt aan bijbaantjes en bang om geld te lenen. Een slechte zaak, vindt staatssecretaris Rutte. Hij wil de 'leenangst' overwinnen met betere voorlichting over goedkoop lenen.

Werkstudenten in het postkantoor van Amsterdam, 1960 Foto Spaarnestad Fotoarchief 4744-9n Werkstudenten helpen kerstkaarten sorteren op postkantoor Amsterdam. 23-12-1960 Spaarnestad

Charlene Cloo (21) werkt twee dagen per week voor een uitzendbureau. Op dit moment controleert ze airbagverpakkingen voor een bedrijf in haar woonplaats Utrecht. In het weekend werkt ze twee avonden in een café-restaurant in Wijk bij Duurstede, waar ze vandaan komt. De rest van de week besteedt ze aan haar studie communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Komende zomer studeert ze af, binnen de vier jaar die voor de studie staat.

Soms gaat het werken ten koste van haar studie, zegt Charlene. Alles moet in drie dagen, soms loopt haar planning mis. 'Maar het kan niet anders, ik heb het geld hard nodig.' Alleen al aan haar ziektekostenverzekering - ze heeft astma, en daardoor een dure aanvullende verzekering - is ze bijna 120 euro per maand kwijt. Dat is de helft van haar maandelijkse basisbeurs (zie inzet).

Ze kan toch geld lenen bij de IB Groep, de overheidsinstantie die ook de studiefinanciering uitkeert? 'Lenen stel ik zo lang mogelijk uit. Van huis uit heb ik meegekregen: zo lang je het kunt opbrengen, betaal je het zelf. Ik wil hierna nog verder studeren. Als ik nu al ga lenen krijg ik een schuld van 15.000 euro, dat wil ik niet.'

Zo moet het dus niet, vindt staatssecretaris Rutte (VVD), verantwoordelijk voor het hoger onderwijs. Studenten werken te veel, vindt hij, en studeren te weinig. Nederlandse studenten doen relatief lang over hun opleiding. Al eerder keerde de staatssecretaris zich tegen de gemiddelde studielast van dertig uur per week van Nederlandse studenten. Hij wil dat ze minimaal veertig uur per week studeren, en daarnaast bijvoorbeeld bestuurlijk werk op de universiteit doen.

Gisteren lanceerde Rutte een voorlichtingscampagne die studenten duidelijk moet maken hoe aantrekkelijk een studielening is. Vanaf april zullen ze worden bestookt met posters, advertenties en freecards.

Niet voor het eerst: in het voorjaar van 2004 probeerde Rutte's voorganger Nijs ook al de 'leenangst' te overwinnen met het initiatief 'Nijs on tour'. In collegezalen door het hele land ging ze met studenten in debat over studiefinanciering.

De campagne is niet per se bedoeld om studenten meer te laten lenen, benadrukte Rutte tijdens een perspresentatie op het ministerie. 'Ik wil ze goed geïnformeerd laten beslissen. Ze moeten een goede afweging kunnen maken. Iedereen moet natuurlijk zelf weten of hij wil lenen of niet, ik ben een liberaal.'

Studenten willen niet lenen, blijkt uit een in opdracht van Rutte uitgevoerd onderzoek. En ze weten weinig over de voorwaarden die aan een studielening zijn verbonden. De twee landelijke studentenorganisaties, LSVb en ISO, leggen de nadruk op de eerste conclusie. Het onderzoek bevestigt wat ze al jaren zeggen, het heeft volgens hun geen zin om de 'leenangst' onder studenten te ontkennen. De LSVb pleit, met PvdA en GroenLinks, voor een 'studietax'. De studiebeurs wordt daarbij gefinancierd uit een hoger onderwijsfonds, gevuld door een inkomensheffing voor afgestudeerden. Het ISO vreest dat meer lenen op termijn zal leiden tot verdere verlaging van de studiefinanciering.

Rutte kijkt liever naar de tweede conclusie van het onderzoek. Studenten zijn slecht geïnformeerd, en als ze meer weten over de voorwaarden gaan ze misschien meer lenen. Ze weten bijvoorbeeld niet dat ze het leenbedrag maandelijks kunnen aanpassen, en dat het rentepercentage slechts 2,74 procent is. De voorlichting zal zich ook richten op ouders. De helft van de ouders geeft advies over lenen aan hun kinderen, tachtig procent van de studenten volgt dat advies op.

Met zijn pleidooi voor meer lenen en minder werken plaatst de liberaal Rutte zichzelf in een lastige positie. Hij is immers ook degene die het bevorderen van ondernemerschap onder jongeren tot zijn prioriteiten rekent. Kennismaken met het bedrijfsleven kan leiden tot het opzetten van een eigen onderneming. En hoe verhoudt deze campagne zich tot het alom gesignaleerde gevaar dat jongeren met dure materiële wensen zich diep in de schulden steken?

Dat is het verschil tussen snoep en broccoli, legde Rutte gisteren uit. 'Zo'n pee-elletje (persoonlijke lening, red.) om lekker op vakantie te gaan moet je vergelijken met snoepen, iedereen weet dat je dat niet te vaak moet doen. Een studielening is net als broccoli: dat is investeren in iets duurzaams. Ik denk dat studenten dat onderscheid heel goed kunnen maken.'

    • Mark Duursma