Op Java zijn bijna alle kippen oké

De Indonesische bevolking maakt zich niet druk over de vogelgriep. Ook niet in een dorp op West-Java, waar zes mensen met het dodelijke virus besmet zijn. Maatregelen ter voorkoming van een pandemie komen nog niet echt van de grond.

Een jongetje eet een koekje tussen de kippen op een pluimveemarkt in Jakarta. Handelaars en klanten lijken zich niet druk te maken om het risico van een grieppandemie. (Foto AP) A boy eats some cake near chickens at a market in Jakarta, Indonesia, Tuesday, Dec. 13, 2005. The World Health Organization laboratory in Hong Kong has confirmed Indonesia's ninth bird-flu death, a man who died in the capital Jakarta last month, a senior health ministry official said Tuesday. (AP Photo/Tatan Syuflana) Associated Press

De kippen en eenden in het dorp maken een ontspannen indruk. De mensen ook. Aan het piepkleine huisje van de bewuste familie valt evenmin iets bijzonders te ontdekken - een oma ligt rond het middaguur in een donker hoekje achter de waslijn te slapen, kinderen kijken nieuwsgierig naar de bezoeker. Maar enkele dagen geleden is oma's elfjarige kleinkind in grote spoed afgevoerd naar het ziekenhuis in Bandoeng, besmet met het dodelijke vogelgriepvirus H5N1. 'Twee weken had ze koorts, de afgelopen vier dagen kon ze niet goed meer ademhalen', vertelt kampong-chef Samian.

De rust lijkt er niet door verstoord. Bijna niet. Want na enige tijd duiken Rasjman en zijn assistent op. Rasjman draagt een mondkapje, zijn assistent niet. Het duo heeft namens het ministerie van Volkgezondheid alle inwoners ingeënt en de vijf kippen van de familie gedood. 'Alles oké', zeggen ze.

In deze provincie van West-Java heerst geen paniek. Geen mannen met witte pakken. De boodschappen langs de weg gaan niet over vogelgriep, maar over kauwgom en sigaretten. De wegblokkades zijn geen veterinaire controlepunten maar betreffen nogal dwingende collectes voor moskeeën. En dat terwijl de provincie Indramayu zich voor enige paniek niet zou hoeven schamen: hier zijn de laatste twee weken zes gevallen van vogelgriep bij mensen geconstateerd. Twee kinderen zijn al overleden.

Hoewel inmiddels de vogelgriep via Turkije oprukt naar Europa, gaan deskundigen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ervan uit dat in Azië de kans het grootst is dat het virus de gevreesde sprong zal maken naar besmetting van mens op mens. In het Verre Oosten zijn de meeste gevallen van vogelgriep vastgesteld en leven mensen en kippen in grote aantallen dichtbij elkaar. Volgens de WHO is een pandemie 'aanstaande en onvermijdelijk'.

Tussen de medische en politieke analyses enerzijds en de alledaagse werkelijkheid anderzijds gaapt een enorm gat. De Europese Unie meldde op de recente vogelgriepconferentie in Peking dat vanaf nu rijke landen de meest getroffen gebieden gaan helpen met 'de sociale, economische, veterinaire en menselijke problemen die door de Aziatische griep worden veroorzaakt'. De internationale gemeenschap trok maar liefst 1,9 miljard dollar uit voor dit doel.

Hoe nuttig kan zoveel geld worden besteed? Er zijn deskundigen die beweren dat rijke landen beter in voorzorgsmaatregelen in eigen land kunnen investeren, omdat daar voldoende kennis en middelen voor adequate maatregelen zijn. De suggestie dat landen als Vietnam of Indonesië in korte tijd de vaardigheid ontwikkelen om de infrastructuur op orde te krijgen en daarmee een eerste dam tegen een pandemie op te werpen, achten zij een vorm van zelfbedrog.

Sari Setiogi vindt die redenering nogal cynisch. Zij is voor de WHO in Jakarta nauw betrokken bij de ontwikkeling van een pandemie-scenario. Volgens haar leren de betrokken ambtenaren en de lokale bevolking snel. Een nationaal plan van aanpak is in ontwikkeling. Verder begint dit voorjaar een eigen Tamiflu-productie. Dit medicijn reduceert de sterftekans behoorlijk.

Terug naar de kampong in Indramayu en de dienstdoende gezondheidsambtenaar Rasjman. Wat doen al die kippen rondom de huizen hier nog? Rasjman: 'Deze kippen zijn in orde. De kippen van de familie hebben we afgemaakt, de rest is oké'. Voor alle zekerheid heeft hij de inwoners verteld de kippen 's nachts niet in huis te houden en kinderen er niet mee te laten spelen.

Waarom niet al het gevogelte in het dorp geruimd? Tja, voor de mensen hier is het armoe troef, hun kippen zijn belangrijk voor hun inkomen. Handelaren en boeren op het platteland voelen niets voor massale slachtingen en andere kostbare quarantainemaatregelen. Bovendien, er zijn grotere problemen dan vogelgriep. Ambtenaar Rasjman gaat er trouwens niet over. Als het aan zijn ministerie lag, zouden eenden en kippen tot in de wijde omtrek worden afgemaakt. Sterker nog: de WHO meende zeker te weten dat dit in deze kampong al gebeurt. Maar het ministerie van Landbouw, dat hierover beslist, denkt er anders over.

Met vermeende achterlijkheid van het platteland heeft de tegenstand tegen ruiming maar heel gedeeltelijk iets te maken. Uiteraard helpt het niet dat de meeste mensen voortdurend aan hun kippen zitten en hun handen niet wassen. Maar ook in de stad is de vogelgriep geen onderwerp voor grote opwinding. De media berichten er enigszins plichtmatig over, meestal in de sector gemengde berichten. 'De wereld moet zich verenigen in de strijd tegen vogelgriep', schrijft de krant Kompas, in Jakarta, weliswaar braaf in een commentaar. In dezelfde stad overleed vorige week een 29-jarige vrouw aan vogelgriep, nota bene een vroedvrouw met een baan in een ziekenhuis. 'We weten dat haar hele familie dol was op kippenpootjes', vertelt een WHO-zegsman zonder een spoor van ironie, 'en dat zij vaak vers geslachte kippen kocht op een grote pluimveemarkt'.

Een week na dato in het oosten van Jakarta. Velen zijn druk met de voorbereiding van het Chinees nieuwjaar, aanstaande zondag. De vogelmarkt krioelt al vroeg van de mensen en de kippen. Poeliers plukken de beesten ter plekke in kleine kraampjes. Verser dan hier kun je een kip niet krijgen. 'En goede kwaliteit, meneer'. Ook in het oosten van deze metropool geen paniek.

Dit is het eerste artikel van Ben Knapen als correspondent voor Zuidoost-Azië in Jakarta.

    • Ben Knapen