Kleine slak maakte wereldreis

Een slakje, het schorshoorntje genaamd, is minstens duizenden jaren geleden gemigreerd van Europa naar het midden in de zuidelijke Atlantische Oceaan gelegen eiland Tristan da Cunha. Genetisch onderzoek door biologen van de Leidse universiteit heeft dat aangetoond. Ze publiceren hun werk vandaag in het tijdschrift Nature.

Op bijna elk eiland ter wereld komen slakken voor, maar vaak is onduidelijk hoe ze daar beland zijn. Al sinds de negentiende eeuw is bekend dat op Tristan da Cunha schorshoorntjes (van het geslacht Balea) voorkomen die sprekend lijken op Europese schorshoorntjes. Het zijn landslakken met een langgerekt huisje van zeven tot acht millimeter lengte.

Dat er in de archipel rond Tristan da Cunha maar liefst acht soorten van zijn, leek menselijk transport uit te sluiten. Pas na de Middeleeuwen werd het eiland door Europese zeevaarders bezocht, en nieuwe diersoorten ontstaan doorgaans niet in slechts enkele eeuwen tijd.

Uit genetisch onderzoek blijkt nu dat de Tristan-schorshoorntjes al minstens duizenden jaren op het eiland leven. Ook is aangetoond dat de slakjes van Tristan, en ook van het enkele honderden kilometers verderop gelegen eiland Gough, naaste familie zijn van de Europese schorshoorntjes - en er niet toevallig op lijken.

De genetische verwantschap toont aan dat de schorshoorntjes waarschijnlijk enkele tienduizenden jaren geleden vanaf Europa naar de Azoren zijn gemigreerd, in de noordelijke Atlantische oceaan. Vanaf die eilanden hebben ze vervolgens de bijna tienduizend kilometer lange oversteek naar het zuiden gemaakt. Hoe blijft onduidelijk, aldus de Leidse hoogleraar systematische dierkunde Edi Gittenberger, die het onderzoek mede uitvoerde.

Belangrijkste kandidaat-transporteurs zijn trekkende zeevogels: de Noordse stern en de Grote pijlstormvogel. Gittenberger: 'Maar die pijlstormvogels komen in Europa eigenlijk nooit aan land, behalve als er één toevallig heen waait. Het is heel onwaarschijnlijk, maar we hebben niks beters.'

Het onderzoek leverde wel iets anders op. Een geanalyseerd slakje bleek een soort die in Nederland nooit gezien was: die is nu 'Vergeten schorshoorntje' gedoopt.