Nederlands eerste filmdiva

Dat waren nog eens tijden! Toen actrices zelf hun stunts deden en er als dank een fles champagne voor kregen. Het overkwam Annie Bos in 1917 toen ze voor de spannende climax van de film Het geheim van Delft de wieken van een molen in moest vluchten, op de hielen gezeten door de schurk. Niet alleen ging Annie Bos écht de lucht in, ook de camera werd aan een van de wieken gebonden. De verder vrij statische, zwijgende film wordt er ineens enorm dynamisch van. Dat komt ook door de authentieke gezichtsexpressie van Nederlands eerste diva. De grote angst op haar gezicht lijkt niet gespeeld. De champagne die ze als beloning kreeg, zal ze op de grond meteen opgedronken hebben. Tegen de schrik.

Annie Bos in ‘Een Carmen van het noorden’ van Maurits Binger en Hans Nesna uit 1919

Naar aanleiding van het door Céline Linssen geschreven toneelstuk Toen 't licht verdween (vernoemd naar de film uit 1918), waarin Willeke van Ammelrooy Annie Bos speelt die terugkijkt op haar leven, vertoont het Filmmuseum vijf films waarin Bos een (hoofd)rol speelt.

De in 1886 geboren Bos begon haar korte, maar stralende carrière in het theater en speelde in 1913 voor het eerst mee in een film (als “het meisje dat uit een brandende molen wordt gered' in De levende ladder). Van figurante klom ze gestaag op tot filmster. Ze werkte voor Filmfabriek Hollandia, een van Nederlands eerste echte filmstudio's, waar Maurits Binger als producent en regisseur de scepter zwaaide. Bos viel op door haar “présence'. Hoe moeilijk het ook is om onbevangen terug te kijken naar de acteerstijl in oude, zwijgende films, het naturel van Bos is duidelijk, zeker in vergelijking met haar tegenspelers die nog gretig met de ogen rollen. Bos stond een minder theatrale stijl voor ogen, eentje die meer paste bij het nieuwe medium film.

De belaagde heldinnen die ze vaak speelde, vielen in de smaak. Ze werd een grote filmster wier films zelfs naar het buitenland geëxporteerd werden. Tot haar ongenoegen werd ze tot in den treuren vergeleken met de Deens-Duitse ster Asta Nielsen, zelf hield ze meer van de Italiaanse diva's als Francesca Bertini.

Het Filmmuseum licht de hand met de Nederlandse filmgeschiedenis door niet duidelijk te maken dat de vertoonde Amerikaanse kopie van Een Carmen van het Noorden (met Annie Bos als Carmen) afwijkt van die in Nederland werd vertoond (maar die verloren is gegaan): de Amerikanen kregen een happy end voorgeschoteld, terwijl in Nederland Carmen toch echt door haar jaloerse minnaar werd neergestoken.

Annie Bos-programma. 26 jan. t/m 8 febri. In: Filmmuseum, Amsterdam. Info: www.filmmuseum.nl