Kenianen kijken gulzig naar nieuws

Hoe staat de publieke omroep ervoor in de rest van de wereld? Deel 2 in deze serie: staatsomroep KBC in Kenia groeide van propaganda naar pluriformiteit.

De tijden van grappige stukjes over een infantiele staatsomroep in Kenia zijn voorbij. Het nieuws wordt niet meer gepresenteerd door overjarige ambtenaren, de cameraman van het tv-journaal krijgt de nieuwslezer tegenwoordig scherp in beeld, het nieuws begint niet meer steevast met hoe de president de dag heeft doorgebracht en de speelfilm begint niet met het laatste maar met het eerste deel.

De tweede bevrijding van Afrika, begin jaren negentig, leidde in Kenia tot een politieke liberalisering. Na de eenheidsworst van de éénpartijstaat kreeg voor het eerst in de geschiedenis het pluralisme een plaats in de media. Voor menig Keniaan is dat nog even wennen.

Wachira Waruru, managing director van de Kenya Broadcasting Corporation (KBC), moest zich onlangs nog verdedigen tegen een minister die vindt dat de staatsomroep ten onrechte “tegen de regering ageert want de omroep is toch staatseigendom“. Waruru diende haar onmiddellijk van repliek, op een wijze die hem enkele jaren terug zijn baan zou hebben gekost. “Vorige regeringen hebben de KBC bijna vernietigd door de staatsomroep te gebruiken als propagandamiddel“, zei Waruru. “Deze regering moet in het nieuwe pluriforme klimaat niet dezelfde fout maken. De KBC moet voor alle Kenianen zijn, niet alleen voor degenen die aan de macht zijn.“

De staatsomroep werd in 1928 opgericht voor de Britse kolonisten. Pas in 1953 ging de omroep programma's voor Afrikanen uitzenden. Aanvankelijk gebeurde dit alleen in het Engels en later ook in de meest gesproken taal het Kiswahili en in stamtalen. In 1962 werd televisie in Kenia geïntroduceerd. De achtereenopvolgende regeringen, van blanke kolonist tot zwarte nationalist, gebruikten de KBC als spreekbuis om de bevolking te beïnvloeden.

Meer nog dan de verkiezingsoverwinning van de oppositie, eind 2002, heeft de privatisering van de elektronische media de wurggreep doorbroken die de overheid op de KBC had. De KBC werd door nieuwe, private concurrenten gedwongen zijn status als oubollige papagaai voor de overheid op te geven. Nog niet zo lang geleden opende het nieuws geheid met een bericht als hoe “onze geliefde president“ een lagere school had geopend. Dat tegelijkertijd in de Oostafrikaanse regio een oorlog was uitgebroken of een staatshoofd afgezet was, werd van minder groot belang geacht.

Vroeger las een sip kijkende ambtenaar van de immigratiedienst het nieuws voor - het bijbaantje had hij gekregen omdat hij zo goed Engels sprak. Tegenwoordig wordt het nieuws gepresenteerd door leuke meiden en jonge kerels. Nog lang niet zo gelikt als bij de privé-zenders KTN en Nation TV maar de zichtbare verveling is verdwenen.

Vroeger was het hoogtepunt van de tv avond steevast een soap: Dallas, Falcon Crest of de Bold and the Beautiful met op zaterdag een weekend film voor de hele familie in het genre van ouderwetse televisieseries als Lassie en Flipper. Soaps behoren nog steeds tot de hoogtepunten van de avond, maar in tegenstelling tot vroeger zijn er nu ook discussies, goede films en quizzen te zien.

Kijkers beoordelen een zender vooral op de nieuwsuitzendingen. Oostafrikanen “vreten' kranten en kijken gulzig naar het nieuws. KTN is een bedrijf van de dagkrant de Standard en Nation TV van de grootste dagkrant, de Nation. De invloed van de televisie blijft overigens goeddeels beperkt tot een stedelijke elite. KTN en Nation TV zijn op het platteland amper te ontvangen, alleen de KBC beschikt over de masten om alle uithoeken van het land te bereiken. Hét medium in Kenia en Afrika is nog immer de radio. Er zijn vele privé FM stations, maar alleen de staatsomroep zendt uit op de middengolf en kan overal in het land worden ontvangen.

    • Koert Lindijer