Donkere materie en koude fusies

Eind vorige eeuw, tijdens de dotcom-hausse, verschenen na verloop van tijd studies die de torenhoge beurswaarderingen theoretisch goedpraten. Zo vergaat het nu ook het enorme tekort op de Amerikaanse betalingsbalans, dat dit jaar de 7 procent dreigt te naderen.

Dit tekort, kort gezegd het bedrag dat de VS jaarlijks “lenen' van de rest van de wereld, wordt beschouwd als de grootste bedreiging voor de stabiliteit van de wereldeconomie. Of liever: werd beschouwd. Want de machinerie om het probleem weg te verklaren komt op toeren.

De jongste, en meest tot de verbeelding sprekende theorie komt van twee Harvard-economen, Ricardo Hausmann en Frederico Sturzenegger. Formeel stond Amerika, na jaren van oplopende tekorten op de betalingsbalans, netto 2.542 miljard dollar in het krijt bij de rest van de wereld. Maar tegelijkertijd hadden de VS dat jaar netto 30,4 miljard aan inkomsten op buitenlands bezit. Dat kan niet samengaan. Bij een gemiddelde koers-winstverhouding van 20, zo redeneren Hausmann en Sturzenegger, zou de nettowaarde van het Amerikaanse bezit plus 600 miljard dollar moeten zijn, in plaats van minus 2.542 miljard. Er is dus ruim 3.100 miljard aan Amerikaans buitenlands vermogen dat kennelijk buiten de waarneming valt.

Zoals de fysici niet-waarneembare “donkere materie' vooronderstellen om de waargenomen zwaartekracht in het heelal te verklaren, zo bevat de wereldeconomie dit enorme bedrag, dat kan verklaren waarom het Amerikaanse tekort maar niet in een crisis wil ontaarden.

De critici laten zich intussen niet onbetuigd. De meest doorwrochte kritiek komt van de Brits-Nederlandse econoom Willem Buiter, onder meer oud-bestuurder van de Bank of England. In zijn rol als adviseur van Goldman Sachs breekt Buiter de “donkere materie' tot de grond toe af. Hij vindt met enige goede wil hooguit 500 miljard, maar sluit niet uit dat met dezelfde redenering ook “donkere antimaterie' kan worden gevonden, waarbij het probleem juist groter is dan gedacht.

De hele theorie doet hem eerder denken aan de koude kernfusie, die de wetenschappers Pons en Fleischmann in de jaren tachtig zeiden te hebben geobserveerd. Voor wie een sterke maag heeft: Buiters kritiek is te vinden op www.nber.org/~wbuiter/dark.pdf.

Dat zal niet betekenen dat de discussie over de houdbaarheid van het Amerikaanse tekort gesloten is. Hoe langer de situatie voortduurt, hoe exotischer de theorieën worden. Of ze hout snijden is een tweede, maar vermakelijk is het wel.