Zeespiegel rijst almaar sneller

Voor het eerst is aangetoond dat de snelheid waarmee de zeespiegel de afgelopen eeuw rees geleidelijkaan toenam en dat in de twintigste eeuw een versnelling in het tempo van zeespiegelrijzing is opgetreden. Klimaatmodellen hadden het voorspeld, maar tot nu toe was het niet gelukt het effect te signaleren.

Onderzoekers van het instituut CSIRO op Tasmanië (Australië) hebben de bestaande reeks historische zeehoogtemetingen (continu sinds 1870) opnieuw geëvalueerd met behulp van satellietmetingen. Sinds 1992 verzamelen hoogtemeters aan boord van de Topex/Poseidon- en de de Jason-1-satelliet zeer precieze metingen van de zeehoogte op grote delen van de Aarde. Zij geven een goed beeld van de samenhang tussen de niveauveranderingen op verschillende plaatsen en van autonome trends. Ze bieden zicht op 'ruis' en variabiliteit. Met deze informatie hebben John Church en Neil White opnieuw de trends in de mondiale zeespiegelrijzing sinds 1870 berekend (Geophysical Research Letters, 6 januari). Ze stellen vast dat het zeeniveau tussen begin 1870 en eind 2004 met 195 mm steeg. Dat is 1,44 mm per jaar. Gemiddeld over de gehele twintigste eeuw is het tempo 1,70 mm per jaar. Voor de 50 jaar tussen 1950 en 2000 is het 1,75. Voor de gehele periode tussen 1870 en 2005 is een versnelling van 0,013 mm/jaar per jaar becijferd.

De uitkomsten van de nieuwe analyse veranderen bijna niets aan de tamelijk vage schatting van de zeespiegelrijzing die deze eeuw zal plaatsvinden. Deze is in het laatste rapport van het IPCC (de VN-organisatie voor klimaatverandering) voor 1990 tot 2100 becijferd op ergens tussen 90 en 880 mm. De Australiërs zouden op 330 mm uitkomen. Essentieel is dat de berekening de voorspelling van klimaatmodellen bevestigt. Toch is de waargenomen stijging nog steeds meer dan computermodellen verklaren kunnen.

De zeespiegel stijgt omdat het zeewater opwarmt en uitzet, maar ook doordat smeltende gletsjers veel water aanvoeren. Ook kan een veranderende waterhuishouding op de continenten een rol spelen. Het is moeilijk om trends in veranderingen van het zeeniveau vast te stellen omdat er maar heel weinig peilschalen in gebruik zijn - die bovendien geclusterd voorkomen. Bovendien stijgt op veel plaatsen op aarde het zeeniveau alleen maar doordat het land daalt, want de aardmantel reageert nog steeds op het wegvallen van de loodzware ijskap die er in de laatste ijstijd op drukte.