Spioneren via een nep-steen

De Russische veiligheidsdienst FSB zegt vier Britse diplomaten als spionnen te hebben ontmaskerd. Ze zouden met hun agenten communiceren via een holle steen vol elektronica. En erger: ze betaalden Russische mensenrechtenorganisaties.

Vermeende Britse spion in park in Moskou. (Foto AP) A young man, allegedly a British embassy staff member, makes his way toward electronic equipment concealed in a rock, to receive intelligence information provided by Russian agents, in a park outside Moscow in this image from television documentary shown on Rossiya television on Sunday, Jan. 22, 2006. Russia's main intelligence agency said Monday that it had uncovered spying activities by four British diplomats. The announcement came one day after Russian state-run television broadcast footage allegedly showing British diplomats engaged in undercover espionage activities in Moscow last year. (AP Photo/RTR Russian Channel) ** IMAGE FROM TV TV OUT ** Associated Press

Zondagavond presenteerde de FSB via het tv-programma 'Speciale Correspondent' zijn bewijs: zwart-wit beelden van Britten die zich verdacht ophouden rond een steen in een Moskou's park. Deze nep-steen is een moderne variant op de dead drop, waarbij gerekruteerde informanten hun buitenlandse runner informeren door briefjes achter een steen te steken. Inmiddels gebruikt men voor zoiets kennelijk wi-fi technologie: de informant seint met zijn handcomputer in twee seconden data naar de steen, de Britse agent laadt die in zijn handcomputer. Nauwelijks de 'super high-tech' waarvan de FSB rept.

Over de toekomst van de vier diplomaten wordt volgens de Russen op politiek niveau besloten. Maar eerder dan de Britten lijkt de FSB met de onthulling Russische mensenrechtenorganisaties in diskrediet te willen brengen. Diplomaat Marc Doe zou namelijk volgens 'Speciale Correspondent' onder zijn 'dekmantel' van eerste secretaris ook stipendia uitkeren aan twaalf Russische ngo's (niet-gouvernementele organisaties), zoals de New Eurasia Foundation en de Moskouse Helsinkigroep. Via 'schuld door associatie' zijn ze nu ook spionnennesten.

Presentator Mamontov sloot zijn spionage-item af met de mededeling dat de Russische burgerdemocratie 'in handen moet zijn van onkreukbare lieden die hun moederland dienen en niet een vreemd land'. En het staatsnieuws werd diezelfde avond gedomineerd door de 'Publieke Kamer', een staatsorgaan waarin 126 leden van Kremlingetrouwe ngo's, popsterren en atleten zitten. Critici zien deze club als middel om serieuze ngo's te vervangen door 'loyale' nep-ngo's. Op 10 januari tekende president Poetin een omstreden wet die ngo's onder strikte staatscontrole stelt.

De Britse regering geeft geen commentaar, maar ontkent dat er iets geheimzinnigs kleeft aan haar steun voor Russische ngo's. De voormalige dissidente Loedmilla Aleksejeva, hoofd van de in opspraak gebrachte Moskouse Helsinkigroep, heeft een sterk déjà vu-gevoel. 'Dit is een klassieke heksenjacht in Sovjetstijl.' Ze heeft diplomaat Doe ontmoet en Britse toelages ontvangen, maar ziet niet in waarom dat relevant is. Na wat proefdraaien op kleine, obscure ngo's vreest ze dat de FSB nu de jacht op de grotere opent. 'Onze tijd is aangebroken.'