Canada kiest neoconservatief op hoop van zegen

Met de verkiezing van Stephen Harper tot premier maakt Canada een ruk naar rechts op hoop van zegen. De neo-conservatief Harper was voor kiezers 'de verkeerde man op het juiste moment'.

Conservative Leader Stephen Harper gives the thumbs up in Calgary, Canada, Monday, Jan. 23, 2006, after his Conservative Party won national elections and ended 13 years of Liberal rule. (AP Photo/CP, Ryan Remiorz) Stephen Harper Foto AP Associated Press

De gematigde Liberalen in Canada is, na ruim twaalf jaar regeren, de deur gewezen. Het is een boze reactie op een slepende corruptieaffaire. Daar ging het de Canadese kiezers gisteren bovenal om. Als die afstraffing betekent dat de pro-Amerikaanse Conservatieven de macht toevalt, dan zij dat zo.

Harper, de neoconservatieve oppositieleider die nu premier wordt, werd door een kiezer omschreven als 'de verkeerde man op het juiste moment'. Hij wordt door vele kiezers gewantrouwd om zijn sociaal-conservatisme en zijn ideologische verwantschap met de Amerikaanse Republikeinen. Maar hij wordt ook beschouwd als een man van integriteit, die beter in staat is dan vertrekkend premier Paul Martin om schoon schip te maken bij de Canadese overheid na ruim twaalf jaar liberaal bewind.

Aan de 46-jarige Harper nu de taak om een regering te vormen die vrij zal zijn van beschuldigingen van machtsmisbruik, die de Liberalen de afgelopen twee jaar achtervolgden. Maar aan hem ook de uitdaging om Canada te regeren met pragmatisme en gematigdheid, en met enige afstand van het Amerika van George W. Bush, zoals Canadezen lief is. Dat eerste is hem zeker toevertrouwd, menen de meesten in Canada. Op het tweede terrein gaven de kiezers Harper gisteren het voordeel van de twijfel.

Harper heeft hard gewerkt om dat vertrouwen te verdienen. Van huis uit is hij een neoconservatief uit westelijk Alberta, een olierijke prairieprovincie die zou kunnen worden omschreven als het Texas van Canada. De sociaal-conservatieve standpunten uit dit gebied van cowboys, glooiende akkers en brandschone kantoortorens liggen niet altijd goed in de liberale, centraal-Canadese provincies Ontario en Québec, waar men gewend is compromissen te sluiten.

In de jaren negentig maakte Harper deel uit van de populistische Reformpartij, een westelijke protestbeweging die vond dat alles anders moest in de verre hoofdstad Ottawa, maar daarvoor geen voet aan de grond kreeg in Ontario en Québec. Later was hij directeur van de National Citizens Coalition, een rechtse denktank voor minder overheid en lagere belastingen. In 2003 werd hij partijleider na een fusie van Reform met de oude Conservatieven.

In de laatste jaren heeft Harper zijn standpunten zorgvuldig gematigd. Zo leerde hij Frans - niet bepaald de voertaal in cowboyland. Ook weet hij inmiddels wel beter dan te protesteren tegen de heilige koeien in centraal Canada, zoals de officiële tweetaligheid. Hij onderdrukte een neiging tot driftbuien en wierp zich tijdens de campagne op als de kalme redelijkheid zelve. Harper, getrouwd en de vader van twee jonge kinderen, is intelligent en wars van politiek theater. Hij heeft weinig charisma.

De vraag die vele Canadezen nog stellen is in hoeverre Harpers matiging geen politieke berekening was om aan de macht te komen en een sociaal-conservatieve agenda door te drukken, waarvoor de Liberalen steeds waarschuwden. Het zal waarschijnlijk blijken uit zijn aanpak van de meer radicale leden van zijn partij, die bijvoorbeeld abortus willen verbieden. Tijdens de verkiezingscampagne werden leden met dergelijke standpunten angstvallig uit de publiciteit gehouden. Harper, een persoonlijk tegenstander van abortus, heeft gezegd dat zijn regering niet aan de huidige praktijk zal tornen.

De bewegingsvrijheid van Harper zal overigens beperkt zijn door het feit dat hij met een minderheid in het Lagerhuis gaat regeren. Hij krijgt in feite een proefperiode om te laten zien wat hij kan, en het is moeilijk in te zien met wie Harper in het parlement gaat samenwerken.

Niettemin kregen Canadezen gisteren een voorproefje van de nieuwe toon in hun regering op het einde van Harpers overwinningsrede. Zijn slotwoorden klonken ongebruikelijk in een land dat kerk en staat strikt scheidt: 'Thank you, merci, and God bless Canada!'

    • Frank Kuin