Na vijf eeuwen eindelijk de macht

Met de installatie van Evo Morales als president van Bolivia hebben de indianen naar eigen zeggen definitief een einde gemaakt aan 500 jaar kolonisatie en discriminatie.

Morales vierde zaterdag een traditionele inhuldiging, gisteren was de officiële inauguratie Foto Reuters Bolivian President-elect Evo Morales speaks while standing in front of the Ponce Monolith at the main gate to the Kalasasaya Palace during an indigenous ceremony to honor him at Tiwanaku, a pre-Inca archaeological site located 60 km (37 miles) west of La Paz January 21, 2006. Bolivians rich and poor are hoping the inauguration of Morales as their first indigenous president on January 22 will herald the start of a new era of peace and growth after years of turmoil. REUTERS/Jose Luis Quintana REUTERS

Bij het dranghek tegenover de ruïnes van de indianenstad Tiwanaku staat de 70-jarige Aymara indiaan Justino Guzmán Miranda zich te verkneukelen. De koude en het miezerige weer op deze op 3.843 meter hoogte gelegen plek in het Andesgebergte kan de vreugde over het grote moment niet temperen. 'Aan ruim vijfhonderd jaar achterstelling komt nu met de inhuldiging van onze president Evo Morales definitief een einde,' jubelt hij.

Guzmán draagt een rode poncho en een bruine hoed met een lint met de rode, gele en groene kleuren van de Boliviaanse vlag. Om hem heen, op een vlakte zeventig kilometer van regeringshoofdstad La Paz, staan twintigduizend veelkleurig geklede indianen uitgelaten de gebeurtenissen te begroeten. 'Uka jacha uru jutaskiway,' zingen ze in het Aymará: De grote dag is gekomen.

Uitgerekend als de vorige maand tot president gekozen Morales plechtig de heuvel afdaalt naar de zonnetempel Kalasasaya om ceremonieel voorouderlijke energie af te tappen, klaart het weer met een goddelijke timing op. Krachtige zonnestralen begeleiden de 46-jarige Aymará-indiaan naar de Poort van de Zon. In speciaal voor de inauguratie gemaakte indianenkleren belooft Morales 'een nieuwe periode van waardigheid voor de indianen'.

Door tranen geroerd kreeg de eerste indiaanse president gisteren in het Boliviaanse parlement de presidentiële sjerp omgehangen. En heel het land slikte mee. 'We hoeven ons niet meer alleen te voelen. De wereld staat achter ons,' zei Morales zaterdag al.

Zijn installatie gaf in Bolivia dit weekeinde een ongekende toeloop van wereldleiders te zien: presidenten, prinsen, oliesjeiks en zelfs de president van Slovenië kwamen het historische moment bij wonen. Alleen dictator en leermeester van Morales, Cubaan Fidel Castro, zei op het laatste moment af.

Indianenvoormannen uit alle landen van het continent kondigden in La Paz aan het bewind van Morales in Bolivia ten allen tijde te zullen verdedigen. Ook Nederland liet het afweten, ondanks Morales' bezoek aan Den Haag eerder deze maand.

Met veel panfluiten, trommels en toespraken vierden de Bolivianen tot gisteravond laat massaal feest. De Uruguayaanse schrijver Eduardo Galeano zei op het centrale feestplein dat de indianen eindelijk hun belangrijkste tegenstander hebben verslagen: angst. 'Het racisme is overwonnen omdat de angst is overmeesterd.'

Volgens zijn Peruaanse collega Mario Vargas Llosa is het indiaanse zelfbewustzijn evenwel nu zo groot dat er in Zuid-Amerika sprake is van 'nieuw racisme'. In de Argentijnse krant La Nación schreef Vargas Llosa vrijdag dat een aantal linkse politieke leiders de factor ras misbruiken om met populistische argumenten de macht te grijpen.

Morales verzekert dat hij weliswaar een einde wil maken 'aan de vernederende en hatelijke behandeling' die indianen ten deel is gevallen 'maar we zullen geen wraak nemen'. Indianen hebben het 'absolute eigendomsrecht' over de gronden in Latijns-Amerika, aldus Morales. Toch zei hij dit weekeinde nadrukkelijk ook de president te zullen zijn van intellectuelen, de middenklasse en zakenlieden. Dat zijn in het algemeen de blanken.

Uit alle hoeken van het land zijn indianen naar La Paz getrokken. Op het plein Alonso de Mendoza staat Quechua-indiaan Juvenal Mareño Hinojosa (66) zelf geschreven gedichten voor te dragen. 'La Chompa Itinerante' (De Rondreizende Trui) heet zijn laatste werk dat gaat over de gestreepte alpacawollen truien die Morales draagt.

'Wij werden tot nu toe geregeerd door de Spanjaarden, hun zonen, kleinzonen of verdere verwanten. En zij hebben ons alleen maar bestolen,' zegt Mareño. Met Morales, die hij persoonlijk zegt te kennen , komt daar een einde aan. 'Ik weet zeker dat de nieuwe president het goed gaat doen. Hij is van zulke eenvoudige komaf en heeft zo veel geleden in het leven dat hij precies weet dat het Boliviaanse volk heel veel van hem verwacht.'

De maatschappelijke opmars van Morales is opmerkelijk. Hij groeide op in een modderhut op de hoogvlakte. Van zijn vijf broers en zussen zijn er nog twee in leven. Oudste zus Esther speelt inmiddels de rol van 'eerste dame' naast Morales, die nooit is getrouwd. Evo werkte als lamaherder, snoepverkoper en uiteindelijk als vakbondsleider van de cocaboeren: het begin van zijn carrière.

Een jaar geleden zag slechts 30 procent van de Boliviaanse bevolking Morales als mogelijk politiek leider. De meerderheid veroordeelde hem als relschopper die de in twee jaar twee presidenten wegjoeg. Maar vorige maand koos 53 procent van de kiezers voor Morales. En nu zegt al 74 procent van de bevolking de 65ste president van het land te steunen.

Morales' toon was de afgelopen weken een stuk gematigder dan zijn radicaal linkse campagnetaal. Zelfs de blanke Bolivianen vinden nu in meerderheid dat het tijd wordt dat de indianen zelf maar eens laten zien dat ze Bolivia beter kunnen besturen dan de doorgaans corrupte politie klasse die het land voorheen regeerde.

De indianen zijn er zelf van overtuigd dat met de installatie van Morales alles anders zal worden. De indianenopvoeding staat daar borg voor, vertelt Aymará Guzmán. 'Ons worden drie wijsheden bijgebracht. Een indiaan liegt nooit, steelt niet en zal nooit zwak zijn.'

    • Marcel Haenen