De peilingen: Canada kiest nu een 'Amerikaanse' premier

Vandaag gaat Canada stemmen. Volgens de peilingen zal de Liberale partij van premier Martin ten onder gaan. Mogelijk krijgt Canada na lange tijd een conservatieve, pro-Amerikaanse premier.

Liberal leader and Canada's Prime Minister Paul Martin plays the guitar at the Centre Culturel Franco-Manitobain in Winnipeg, Manitoba January 21, 2006. Martin accused Conservative leader Stephen Harper of being a clone of the U.S. extreme right on Saturday, but polls showed Harper on track to defeat him in Monday's election. Canadians will head to the polls in a federal election January 23. REUTERS/Chris Wattie Premier Paul Martin, zaterdag op verkiezingstournee. (Foto Reuters) REUTERS

George Sawision ziet het somber in als de Conservatieve Partij vandaag de parlementsverkiezingen in Canada gaat winnen, zoals wordt verwacht. Hij vreest dat Canadese waarden als solidariteit en tolerantie verloren zullen gaan als de nieuwe premier Stephen Harper heet. Harper, een neoconservatief uit de olierijke, pro-Amerikaanse prairieprovincie Alberta, lijkt tot veler verrassing op een klinkende overwinning af te stevenen.

'We krijgen een regering à la George Bush,' zegt Sawision somber.

Als verstokt aanhanger van de Liberale partij was hij afgelopen week hij aanwezig op een verkiezingsbijeenkomst van premier Paul Martin in het kiesdistrict Trinity-Spadina, hartje Toronto. 'We zijn bang dat Canada gaat veranderen in een land met Amerikaanse toestanden, waar vuurwapens zijn toegestaan en waar vrijheden worden beperkt, met een Canadese regering die de Republikeinen gunstig gezind is.'

Sawision draagt een Canadese wintermuts met buttons van Paul Martin. 'Wij zijn Amerika niet, we hebben hier onze Canadese manier van leven,' zegt hij. 'We hebben het hier goed, waarom zouden we het veranderen?'

Volgens peilingen weten veel kiezer wel waarom zo'n verandering heilzaam zou zijn. De Liberale Partij, sinds 1993 onafgebroken aan de macht onder de gematigde premiers Jean Chrétien en Paul Martin, wordt de laatste twee jaar achtervolgd door schandalen en schandaaltjes. Een corruptieaffaire over overheidscontracten, waarbij 100 miljoen dollar zou zijn verdwenen in de zakken van Liberale vrienden, heeft tot enorme verontwaardiging geleid.

Een onderzoeksrechter in de affaire schreef de Liberalen in zijn eindrapport een houding toe 'alsof de macht hen toekomt.' Sindsdien staat de partij, die Canada meestal regeert, bloot aan een onophoudelijke stroom van beschuldigingen van machtsmisbruik.

Tweederde van de kiezers vindt daarom de tijd rijp voor een andere regering - en de Conservatieve Partij van Harper is het enige reële alternatief. Een derde nationale partij, de sociaal-democratische NDP, is te klein. Het separatistische Bloc Québécois dingt uitsluitend mee in de kiesdistricten van overwegend Franstalig Québec.

'Martin zit in grote problemen,'' zegt Julie van Dusen, een politiek verslaggeefster van de Canadese omroep CBC op de verkiezingsbijeenkomst in Trinity-Spadina. 'Alle Liberalen denken dat ze gaan verliezen. Het komt door de schandalen. De Liberalen maken blunders, ze slagen er niet in zichzelf in een positief licht te plaatsen.' .

Martin probeert het zinkende Liberale schip drijvende te houden door in te spelen op de angst bij de kiezer over het programma van zijn conservatieve tegenstander. Met ijzeren discipline heeft Harper in zijn campagne een oude gewoonte onderdrukt om met enige drift sociaal-conservatieve standpunten te verkondigen. Maar, betoogt Martin, hij is een wolf in schaapskleren die de liberale verworvenheden wil afbreken. Stemmers ,,moeten goed beseffen waar ze voor kiezen als ze Stephen Harper steunen,'' waarschuwt hij.

Zo heeft Harper de legalisering van het homohuwelijk opnieuw ter discussie stellen, en plaatst hij vraagtekens bij de macht van rechters in Canada om gelijke rechten voor alle minderheidsgroepen af te dwingen. Sommigen in zijn partij willen abortus verbieden. Harper zelf heeft gezegd dat een regering onder zijn leiderschap daar geen plannen voor heeft, maar volgens de Liberalen is 'het recht van een vrouw om te kiezen' bij Harper niet veilig.

Op buitenlands gebied vindt Harper dat Canada mee had moeten doen aan de oorlog in Irak. De Liberalen onder Chrétien onthielden hun steun, een uiterst populaire beslissing die, zeker achteraf, vrij algemeen beschouwd wordt als de juiste.

Harper wil ook dat Canada deelneemt aan het Amerikaanse raketschild in de ruimte, een optie die door Martin is afgewezen.

En hij staat evenals de regering-Bush afwijzend tegenover het Kyoto-protocol ter bestrijding van de uitstoot van broeikasgassen, een akkoord dat door de Liberalen wordt gesteund, zij het meer met woorden dan met daden.

Dergelijke conservatieve standpunten zijn moeilijk te verkopen in Canada, waar enig anti-Amerikanisme het altijd goed doet. 'Laat ik u dit vertellen, mijnheer Harper,' preekt Martin voor eigen parochie in Toronto. 'dat is niet mijn visie van een onafhankelijk Canadees buitenlands beleid.'

Bij de vorige, tussentijdse verkiezingen, in 2004, wierp de angstzaaierij rond Harper vruchten af. Martin wist genoeg zetels te behalen om een minderheidsregering te vormen, al was het op het nippertje. Deze keer lijkt de aanpak minder effectief. Harper heeft in zijn campagne niet de nadruk gelegd op zijn sociale agenda, en ook niet op het buitenlandse beleid dat hij het liefst zou gaan voeren. In plaats daarvan belooft hij dat de nieuwe regering 'eerlijk' zal zijn, dat er belastingverlagingen worden doorgevoerd en dat de criminaliteit harder zal worden aangepakt.

'Het is tijd voor een verandering van regering in Canada,' schreef het nationale dagblad Globe and Mail vorige week in een hoofdredactioneel commentaar. 'Canada heeft het goed gedaan onder ruim twaalf jaar Liberaal bewind. In tegenstelling tot wat de oppositiepartijen beweren, is het niet een en al schandaal geweest.' Maar, zo schreef de krant, 'de Liberalen zijn te gewend geraakt aan de macht. Een termijn in de oppositiebanken zou hen de tijd geven die ze zo duidelijk nodig hebben om zichzelf te vernieuwen.'