Zandwijks zomergasten waterfietsen in Hamburg

In het Duitse Hamburg regisseert Alize Zandwijk Sommergäste van Gorki, waarin de lamlendige burgerij het opmerkelijk druk heeft met hengelen.

SOMMERG€STE von Maxim Gorki Regie:Alize Zandvijk Premiere am 14. Januar 2006 THALIA THEATER Hamburg Spelevarende toeristen in 'Sommergäste' (Foto Arno Declair) Declair, Arno

Amsterdam, 21 jan. - Een verlopen kantine in een arm, zuidelijk land. Is het Turkije? Een regenbui geselt het doorzichtige golfplatendak. Met handdoeken over het hoofd komen van alle kanten westerse toeristen naar binnen gevlucht. Nu ze toch zo knus samenkomen, beginnen ze te praten.

Dit is het overrompelende begin van het toneelstuk Sommergäste (Maxim Gorki, 1904), dat zondag in Hamburg in première ging, onder gejuich van de Duitse kranten. Regisseuse is de 44-jarige Nederlandse Alize Zandwijk, die in het dagelijks leven bij het Rotterdamse Ro Theater werkt. Enkele jaren geleden regisseerde zij voor het Ro Theater Nachtasiel, ook van Gorki. Die voorstelling was een succes op het Edinburgh Festival en maakte daarna een Europese tournee. Hierdoor gingen de deuren in Duitsland voor haar open. Voor het Hamburgse Thalia Theater maakte ze vorig jaar Iwanow van de 19e-eeuwse Russische schrijver Anton Tsjechov, en nu Somergäste van diens vriend Gorki.

Het stuk, dat de lamlendigheid van de welgestelden schetst, speelt zich oorspronkelijk af op een buitenverblijf waar de stadse intelligentsia zich in de zomer verpoost. Zandwijk verplaatste het naar een Turks vakantieoord, waar een groep westerlingen zich komt misdragen. Opmerkelijk is haar decor: na de eerste scène stroomt de regen in een echte vijver met echte rietkraag. In de vijver dobbert een waterfiets in de vorm van een zwaan. Tijdens het spel houden de veertien spelers zich intensief bezig met recreatie: zwemmen, varen, hengelen, afdrogen, omkleden, barbecuen op een elektrische grill met echte worstjes.

Zandwijk, inmiddels weer thuis in Antwerpen: “Sinds de beroemde enscenering van regisseur Peter Stein is het traditie om in Zomergasten de personages loom te laten rondwandelen in witte pakken. Ik heb deze wandelende mens vervangen door de vissende en zwemmende mens. De grote ziekte van deze tijd is verveling, en een nog grotere ziekte is dat we alleen nog maar bezig zijn met het verdrijven van die verveling. Dat blijkt het beste als we op vakantie zijn en het heel erg druk hebben met recreëren. We nemen onze zinledige hobby's steeds serieuzer. Op vakantie in een derde-wereldland is dat des te schrijnender omdat de wereldproblematiek, waar het ècht om gaat in het leven, pal onder je neus ligt. De westerling is alleen nog maar met zichzelf bezig, hij ziet de grote verbanden niet meer, is zijn engagement verloren.“

Vooral opinieweekblad Der Spiegel is enthousiast over Zandwijk: ,,Hoe goed Alize Zandwijk met Russische schrijvers en met het Thalia-ensemble om kan gaan, bewees zij reeds met haar invloedrijke regie van Iwanow, eveneens een handelingsarm stuk dat een harde dobber kan zijn voor een regisseur. Zij laat zich met Somergäste niet tot het deprimerende verleiden, maar licht juist de komische momenten uit van dit carnaval der burger. Terloops trefzeker haalt ze gaandeweg het wezenlijke uit de tekst naar boven. Aan het slot staan alle personages helder, precies en geloofwaardig voor ons.“

De barbecue van de zomergasten is op zijn Mexicaans aangekleed, allen dragen een sombrero. Sombrero's? maar we waren toch in Turkije? Zandwijk: “Toeristen kunnen het ene buitenland niet van het andere onderscheiden. Het doet er ook niet toe waar ze zijn, ze zijn toch alleen maar met zichzelf bezig.“

Der Spiegel omschrijft de hele voorstelling als een onaangenaam feest: “Een burlesk bacchanaal, dat zich op het randje van de klucht bevindt, maar steeds weer ontkomt Zandwijk met snel scène- en registerwisselingen, een geraffineerde spelregie en snelle perspectiefverschuivingen, waardoor men zich vaak in een film waant.“

Zandwijk: “Ik denk dat het stuk wegens de politieke lading zo aanslaat in Duitsland, om te beginnen bij de vele Oost-Duitsers die ik in mijn ensemble heb. Ik hekel het egocentrische en het naar binnen gerichte van het kapitalisme en de overconsumptie.

“Dat is een boodschap die hier enorm aanslaan. Juist het ontbreken van gemeenschapszin is iets wat ze heel erg missen in het westen.“

    • Wilfred Takken