Tobben met Afrikaanse Unie

Wordt de president van Soedan maandag gekozen tot voorzitter van de Afrikaanse Unie? Dezelfde president die door die Unie van genocide in Darfur wordt beticht?

Een president wiens regering wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden is een slecht vlaggenschip voor de Afrikaanse Unie. Op de topbijeenkomst van de Afrikaanse Unie die maandag in de Soedanese hoofdstad Khartoum begint, moet worden besloten of de Soedanese president Bashir een jaar lang voorzitter mag worden van de pan-Afrikaanse organisatie. Enkele lidstaten en veertig Afrikaanse mensenrechtenorganisaties verzetten zich tegen een benoeming van Bashir.

De Afrikaanse Unie heeft een vredesmacht gelegerd in het Soedanese Darfur. Die vredestroepen stelden de Soedanese regering de afgelopen maanden herhaaldelijk verantwoordelijk voor moordpartijen. Het besluit vorig jaar van de Afrikaanse Unie om de volgende keer in Soedan bijeen te komen werd ingegeven door de zojuist getekende vrede in Zuid-Soedan. Een jaar later gaat het moorden in het westen onverminderd door.

De drieënhalf jaar oude Afrikaanse Unie werd door de crisis in het Soedanese Darfur kort na haar oprichting in het diepe gegooid. De wereld moet zien dat Afrika in Darfur in actie is gekomen, verklaarde Alpha Oumar Konaré, de president van de AU. Een eventueel voorzitterschap van Bashir zou de spot drijven met deze doortastende houding. De gewoonte van Afrikaanse leiders om elkaar de hand boven het hoofd te houden was één van de redenen waarom de voorloper van de AU, de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE), een machteloze organisatie bleef.

Sinds de onafhankelijkheid van de zwarte Afrikaanse landen in de jaren zestig hebben er op het continent zeker dertig oorlogen gewoed waarbij ten minste zeven miljoen doden zijn gevallen, schatte de Afrikaanse Unie vorig jaar. De Unie werd opgericht om conflicten effectiever te bestrijden. Door de democratiseringsgolf begin jaren negentig en de bevrijding van Zuid-Afrika was het klimaat op het continent rijp geworden voor een robuustere pan-Afrikaanse organisatie. De Unie richtte een eigen Veiligheidsraad op, met de bevoegdheid in extreme gevallen te interveniëren in lidstaten. In 2010 hoopt de AU te beschikken over een permanente vredesmacht van vijf regionale brigades.

De in 1963 opgerichte OAE was een product van kameraadschap tussen Afrikaanse leiders na de onafhankelijkheid. OAE-vergaderingen gingen in de jaren zeventig en tachtig een pijnlijk vertoon van arrogantie vormen van Afrikaanse macht: leiders hielden voorspelbare redes waarin ze zichzelf en hun collega's lof toezwaaiden. De OAE veroordeelde regelmatig de laatste resten van het blanke kolonialisme op het continent, Maar de organisatie trad niet op tegen oorlogen en verloedering in de eigen lidstaten. De organisatie was in de jaren tachtig een vakbond van ondemocratische leiders geworden. Het dieptepunt bereikte de OAE in 1975 toen ze het voorzitterschap toevertrouwde aan de beruchte Oegandese dictator Idi Amin.

Vergoelijking van dictatoren en oorlogen onder het mom van Afrikaanse solidariteit zou de Afrikaanse Unie niet meer overkomen. Darfur werd de eerste testcase voor de nieuwe organisatie. Darfur ligt in de Sahelstrook van Afrika, het overgangsgebied van zwart naar Arabisch en gearabiseerd Afrika. In 1982 had de OAE een vredesmacht gestuurd naar het Sahelland Tsjaad. Maar de strijdende partijen liepen met een bocht om de pan-Afrikaanse vredessoldaten heen en de missie werd een faliekante mislukking.

AU-president Alpha Oumar Konaré was vastbesloten het ruim twintig jaar later in Darfur beter te doen. Maandenlang probeerde de Soedanese regering de Afrikaanse vredesmissie buiten de deur te houden. Konaré en de Veiligheidsraad van de AU dreigden daarop met eenzijdig ingrijpen in Darfur. Door gebrek aan materiaal, manschappen, mandaat en financiën heeft de Afrikaanse vredesmacht de strijd in Darfur niet kunnen stoppen. Maar de missie van de AU in Darfur was geen afgang zoals die van de OAE in Tsjaad.

De rol van de organisatie bij het beheersen van Afrikaanse conflicten is de afgelopen jaren groter geworden. In Burundi had de Unie de leiding bij het vredesproces. In Congo en Ivoorkust hielpen Afrikaanse leiders bij het zoeken naar vreedzame oplossingen.

De Afrikaanse Unie wordt verweten dat ze het autoritaire Afrikaanse leiders niet erg lastig maakt. Repressie in Zimbabwe en de recente vernietiging van 700.000 woningen in de hoofdstad Harare heeft de Unie niet veroordeeld. Schaamteloze fraude vorig jaar bij verkiezingen in Togo, Zanzibar en Ethiopië werd door waarnemers van de Unie door de vingers gezien. De Afrikaanse Unie is nog geen effectieve politieagent van het continent.