Milieu-activist of lobbyist van de energiesector?

“Milieu-activist' Wouter van Dieren laat zich sponsoren door bedrijven. Als de energiesector z'n zin krijgt, krijgt hij een bonus. Kamerleden voelen zich door hem bedrogen.

Wouter van Dieren Milieudeskundige Foto Dijkstra Dijkstra bv

Drie dagen geleden rookte Wouter van Dieren - naar eigen zeggen - “de vredespijp' met Laurens Jan Brinkhorst. In een opinie-artikel in NRC Handelsblad had de minister van Economische Zaken de milieu-activist vorig jaar november getypeerd als “woordvoerder van de door de grote energiebedrijven gesponsorde coalitie tegen de splitsing van deze energiebedrijven“. Van Dieren gisteren via de telefoon: “We hebben de kwestie uitgesproken. Ik ben niet te koop.“ Het was, volgens de woordvoerder van de minister, “een ontspannen gesprek over duurzaamheid“.

Van Dieren is de drijvende kracht achter het begin vorig jaar gestarte Helios-project, genoemd naar de Griekse zonnegod “want heb je het over duurzaamheid en energie dan heb je het over de zon“, licht Van Dieren toe.

In november vorig jaar liet Helios van zich horen met het manifest Marktwerking & energiepolitiek. Het manifest was opgesteld door Wouter van Dieren, emeritus hoogleraar Eric-Jan Tuininga en Jan Paul van Soest, voorzitter van de Bezinningsgroep Energie en voormalig lid van de Algemene Energieraad. Het manifest roept op tot een herbezinning op het Nederlandse energiebeleid.

Medio jaren negentig ging de liberalisering van de elektriciteitsmarkt van start. “Op dit moment zijn politiek en energiesector te eenzijdig gericht op marktwerking“, meent Van Dieren. Sluitstuk van de liberalisering is de eigendomssplitsing van de energiebedrijven, waar de Tweede Kamer volgende maand over debatteert. De energiebedrijven Nuon, Eneco, Essent en Delta zijn tegen deze splitsing. Volgens het manifest dreigt Nederland hierdoor “zijn machtspositie op een van de belangrijkste pijlers van het Nederlandse energiebeleid te verliezen“. Wanneer de splitsing wordt afgeblazen, incasseert het adviesbureau IMSA een bonus (een zogenoemde success fee)van 1,7 miljoen euro, zo blijkt uit een contract tussen IMSA en de vier energiebedrijven. Desgevraagd zegt Van Dieren dat het niet om een success fee gaat maar om “een investeringsbonus“. Deze bonus is, volgens Van Dieren, gekoppeld aan drie doelstellingen: de splitsingswet gaat niet door, de energieregie komt bij de bedrijven, en er komt een energieplatform. Het bedrag zou, volgens Van Dieren, worden besteed aan innovaties op het terrein van duurzaamheid. Het manifest meldt dat het project wordt gesponsord door de vier energiebedrijven. Welk bedrag hiermee is gemoeid willen noch Van Dieren, noch de bedrijven zeggen.

In de Tweede Kamer reageren de energiewoordvoerders van de drie grote fracties verbaasd over de bonus. “1,7 miljoen euro“, zegt Jos Hessels (CDA) verbouwereerd. “Absurd, het bewijst hoe gemakkelijk energiebedrijven het geld van hun klanten uitgeven.“ PvdA en VVD zien in de bonus het bewijs dat Wouter van Dieren een lobbyist is van de energiebedrijven. “Dat mag“, zegt de VVD'er Paul de Krom, “maar kom er openlijk voor uit“. Hij voelt zich door de milieu-activist “bedrogen“. De Krom: “Wouter van Dieren heeft vorig jaar, toen we over het manifest spraken, letterlijk tegen mij gezegd dat hij onafhankelijk van de energiebedrijven opereert. Maar de energiebedrijven financieren het project, en een bonus ligt in het verschiet. Dat tast de geloofwaardigheid van Van Dieren aan.“ Zijn PvdA-colllega Ferd Crone zegt: “Wouter van Dieren manifesteert zich als een onafhankelijke denker op het terrein van het milieu. Onder deze vlag heeft hij vorig jaar het rapport gepresenteerd. Als uit het contract blijkt dat dit soort afspraken worden gemaakt, wordt de discussie vertroebeld.“ CDA'er Jos Hessels heeft Van Dieren “steeds gezien als een lobbyist voor de energiebedrijven. Ik ben tegen de splitsing dus ik was benieuwd naar zijn argumenten.“

Crone wijst erop dat de energiebedrijven ook de uitkomst van het rapport bepalen. Bij punt 5 van het twee pagina's tellende contract staat: “IMSA verplicht zich geen resultaten te communiceren die niet worden gedeeld door partij A [de energiebedrijven, red.]“. Crone: “Uit het contract blijkt dat Van Dieren alleen resultaten mag publiceren wanneer hij de goedkeuring heeft van de energiebedrijven. Dat mag, maar zeg dan niet dat je onafhankelijk bent. Op deze manier wordt de integriteit van het debat aangetast. We hebben het wel over de meest cruciale infrastructuur.“

In een reactie zegt Van Dieren dat het bij punt 5 om een “standaard vertrouwensclausule“ gaat. “Van alle vier bedrijven hebben we vertrouwelijk informatie gekregen“, legt hij uit, “en dan neem je altijd zo'n clausule mee in het contract.“

Een adviseur huur je voor een bepaald doel in, zegt Essent-woordvoerder Jan Veenstra uit. “Vandaar dat je ook inspraak wilt hebben in het resultaat.“

De energiebedrijven hebben er geen geheim van gemaakt dat ze met Van Dieren “een resultaatsverplichting“ zijn aangegaan, zegt ook Ferd Crone. “Zij hebben mij - na lang aandringen - het contract laten lezen, en niet Wouter van Dieren die zegt transparantie hoog in het vaandel te hebben.“ De PvdA'er verwijt het de energiebedrijven wel dat ze Van Dieren met een “geheime agenda“ op pad hebben gestuurd. “Voor de zuiverheid van de discussie is dat niet goed.“

Toen er in de Tweede Kamer “ruis' ontstond over Helios-opdracht, heeft Crone met de energiebedrijven en met Wouter van Dieren gesproken. Hij pleitte om het contract openbaar te maken om zo een einde te maken aan de geruchten. Daarbij verwees bij naar een citaat van publiciste Renate Rubinstein. “Het doet er in een democratie niet toe of je gelijk hebt, of ongelijk. Of je links bent of rechts; maar dat je transparant en afrekenbaar bent.'

Van Dieren: “Ferd Crone heeft het contract gezien en ik heb hem op alle vragen een antwoord gegeven en daarom is het niet nodig om het contract openbaar te maken. Maar hij is blijkbaar niet tevreden met de inhoud van het antwoord. Dan hebben we een verschil van opvatting, maar laat één ding duidelijk zijn: mijn mening is niet te koop.“