Jihad per Mercedes

De terreurbeweging Hamas doet voor het eerst mee aan de Palestijnse parlementsverkiezingen, volgende week. Wordt de islamitische verzetsbeweging de dominante politieke organisatie? Ja, hopen de Palestijnen. De Israëliërs vrezen hetzelfde.

Aanhangers van Hamas vieren de terugtrekking van Israël uit de Gazastrook, september vorig jaar. Foto George Azar During a midnight rally in Gaza City. Sept. 2005 Azar, George

Met een ingehouden lachje reikt de Adli Ya'ish, sinds half december de gekozen burgemeester van de Palestijnse stad Nablus, de felicitatietelegrammen en uitgeprinte e-mails aan die hij de afgelopen weken heeft ontvangen van joodse kennissen. Het grootste compliment kwam van zijn vriend en collega Menachem Fisher, de president-directeur van Autoworks, de Mercedes-Benz-importeur in Israël: “Adli, ik weet zeker dat je in deze moeilijke tijden de beste burgemeester voor de bevolking van Nablus zal zijn.“

Het bedrijf van de familie Ya'ish is de grootste Mercedes-dealer van de Westelijke Jordaanoever. Alle Palestijnse taxibedrijven zijn er klant. Dat Ya'ish bij de gemeenteraadsverkiezingen lijsttrekker was van de “Beweging voor Verandering en Hervorming', in feite de politieke arm van de moslimfundamentalistische beweging Hamas, is nooit een beletsel geweest. Andere vrienden van de in Engeland opgeleide ingenieur prijzen hem in de Israëlische media als oprecht, door en door integer, een devoot moslim en een zegen voor Nablus. Niet de voor Hamas gebruikelijke rigide strijder die streeft naar de martelarenstatus in de hemel met 72 maagden.

“Het belang van de verkiezing van een lid van de familie-Ya'ish kan niet overschat worden“, zegt Shaul Mishal, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Tel Aviv. “Nablus, een van de drie grootste Palestijnse steden heeft met een overweldigende meerderheid voor een zeer gerespecteerde Hamaskandidaat gekozen. Hele families stappen nu over naar Hamas.“ Mishal is ervan overtuigd dat Hamas, door velen in Israël beschouwd als een bende terroristen, ook bij de parlementsverkiezingen van komende week veel stemmen zal trekken, ten koste van de seculiere Fatah-beweging van president Abbas. “De omstandigheden zijn gunstig voor een doorbraak van Hamas. Het vertrouwen in Abbas is minimaal, de Al-Aqsa Martelarenbrigades van Fatah kidnappen, roven en schieten. Hamas bewaart tot nu toe over het algemeen de kalmte en dat wordt in brede lagen van de bevolking gerespecteerd.“

De joodse Mishal schreef een standaardwerk over Hamas dat door de beweging in het Arabisch is vertaald. (“Ze hebben het op hun Arabische website gezet zonder royalties te betalen.“) Hamas, opgericht in 1987, heeft volgens hem altijd twee gezichten laten zien. In de eerste plaats is de beweging diep verankerd in de Palestijnse samenleving. “Beter dan wie ook weten Hamasleden wat er leeft, hoe groot het lijden is, hoe groot de spanningen en de verwachtingen zijn. Daar spelen zij met groot sociaal gevoel op in.“ Anderzijds is er de terreur. De zelfmoordaanslagen van Hamas zijn volgens Mishal onderdeel van een uitgekiende strategie. “Hamas weet ook wel dat Israël niet met geweld is te verslaan. Ze gebruiken terreur en verzet op een gecontroleerde manier om aanzien en respect te verwerven. Ik moet zeggen, ik heb groot respect voor de gedisciplineerde wijze waarop zij zich hebben ontwikkeld. Hamas is nooit een gevangene geweest van zijn dogma's.“

Arafat Sweets

Adli Ya'ish voldoet in niets aan het clichébeeld van de Hamasstrijder. In zijn kastanjebruine Mercedes, model 1994, maken we een tocht door de stad. Hij rijdt zelf, een detail dat niemand ontgaat. Bij ieder kruispunt en in iedere file wordt hij herkend en gefeliciteerd. De spierbundels met M-16's en Kalashnikovs waarmee zijn voorgangers van Fatah de straat opgingen, ontbreken. Ook het gemeentehuis is niet langer een zwaarbewaakte burcht.

Ya'ish ontwijkt behendig een naar links zwenkende ezelkar. Sturend met één hand maakt hij aantekeningen over de verstopte rioleringen en de verkeerschaos in het centrum van de stad, veroorzaakt door marktkooplui die hun waar tot ver op doorgaande wegen hebben neergezet. “Ik ben een moslim: ik drink niet, ik eet halal en bid vijf maal per dag“, zegt Ya'ish, een gesoigneerde man in het gedekte tenue de ville van Hamas: donkerbruin pak, donkergroen overhemd en grasgroene das met rood dessin. “Ik steun alle islamitische opvattingen van Hamas, ik sta open voor samenwerking met alle landen, natuurlijk ook Israël, en alle geloven.“

Als hij een korte, besloten bijeenkomst bijwoont met de Hamaskandidaten voor de parlementsverkiezingen is er tijd om op straat de meningen te peilen. De eigenaar van Arafat Sweets, gespecialiseerd in de plaatselijke lekkernij kinafeh (zoete kaas met gecaramelliseerd griesmeel), is zijn leven lang aanhanger van Fatah, zoals blijkt uit de posters van de vorig jaar overleden leider, die hier vaak kwam. “Fatah heeft er hier in Nablus een totale rotzooi van gemaakt. Het was chaos, en dat was niet alleen de schuld van de Israëliërs. Er zaten gangsters in het gemeentehuis“, zegt Mohammed Abu Hassan op hoge toon. “Abbas beloofde een einde te maken aan de anarchie en de wetteloosheid. En wat doet hij, hij betaalt losgeld aan de kidnappers,hij heeft corrupte ministers die steeds koffers met geld naar banken in Amman en Kaïro brengen nooit aangepakt. Waar blijft al dat geld van Europa en Amerika?“ De rechtse, zionistische commentatoren van The Jerusalem Post hebben meestal meer woorden nodig om hetzelfde te zeggen. Mohammed Abu Hassan stemt Hamas.

Ya'ish komt naar buiten met vier heren en twee gesluierde vrouwen. Hun gezichten zijn bekend van de kleurige verkiezingsspandoeken. De vrouwen zijn artsen, twee van de mannen geven les op de islamitische middelbare school, en twee werken als ingenieur bij de Palestijnse nutsbedrijven. Hamas rekruteert zijn kandidaten probleemloos in de goed opgeleide lagere middenklasse. Een van de vrouwen, zo vertelt de burgemeester, had gezegd zich zorgen te maken over een plan de bioscoop in Nablus te heropenen. Hij is het met haar eens dat het geen goed idee is. “Het is geen tijd voor dans en vermaak, het is niet gepast. In de vluchtelingenkampen hier leven 50.000 mensen in erbarmelijke omstandigheden.“

Veel verschil maakt het niet, want het uitgaansleven is met uitzondering van de bruiloften toch al dor als de woestijn. Bioscopen, restaurants, nachtclubs met wulpse danseressen: de islamitische doctrine van Hamas verbiedt dat soort westers vermaak. Hamas, de Palestijnse tak van de Moslimbroederschap, een wereldwijde beweging, beschouwt Palestina als “de navel van de wereld' en als een islamitische waqf: een schenking aan alle generaties moslims tot de wederopstanding. Een gebied, kortom, waar de inwoners de koran beschouwen als de constitutie en de sharia als de wetten voor het aardse en religieuze leven. Volgens Hamas is de gewapende jihad een gerechtvaardigde methode om de waqf te verdedigen en is een interne jihad noodzakelijk om iedereen te leren dat “Allah het doel, de profeet het model en de Koran de constitutie is“.

Met andere woorden: Israël moet verdwijnen.

Mister Clean Hands

“Ik veroordeel alle vormen van geweld tegen onschuldige burgers“, zegt de burgemeester. “Ik vind het verschrikkelijk als Israëlische burgers worden gedood. Maar de wereld kijkt met één oog, de wereld moet met twee ogen kijken. Dan zie je dat Nablus al jaren helemaal omsingeld is, dat de werkloosheid hoog is.“ Een paar uur eerder zijn in het oosten van de stad een vrouw en haar zoon per vergissing gedood door een Israëlische undercovereenheid. De excuses van het leger hebben hem telefonisch bereikt.

Ya'ish is “mister clean hands', zijn maandsalaris gaat naar islamitische goede doelen. “De vorige gemeentebesturen en burgemeesters waren corrupt, geld ging naar auto's, wapens, huizen en niet naar riolering, elektriciteit, scholen en gezondheidszorg. Al dertig jaar heeft Nablus geen begroting. Niemand wist waaraan het geld werd besteed. Dat gaan we nu allemaal veranderen. Het is ook heel goed dat Hamas in het parlement komt. Hamas zal beslist een einde maken aan de corruptie.“

De Verenigde Staten zien dat anders. Amerika heeft al gedreigd met boycots, stopzetting van financiële steun en van de bouw van infrastructurele projecten als Hamas de meerderheid krijgt in het parlement. Ya'ish vindt dat inconsequent. “Democratie betekent ook dat de wil van de kiezers wordt gerespecteerd. Ik heb trouwens nog niets van boycots gemerkt“, voegt hij daar laconiek aan toe. Hij wijst erop dat de meeste financiële hulp toch via de Palestijnse Autoriteit naar de gemeenten wordt gesluisd en dat hij als burgemeester weinig contact zal hebben met officiële Europese en Amerikaanse instanties.

Codes, cellen en collaboratie

Voor vragen over Israël en over de doelloosheid van het gewapende verzet van Hamas verwijst Ya'ish naar de politieke en militaire leiders van de beweging. Maar het overkoepelend politiek bureau van Hamas onder leiding van Khamal Meshaal zetelt in de Syrische hoofdstad Damascus en de belangrijkste leiders op de Westelijke Jordaanoever zitten in Israëlische gevangenissen. Op dus naar chaotisch Gaza. Daar spreekt dr Mahmoud Zahar een verkiezingsbijeenkomst toe in Beit Hanun, vlakbij de grens met Israël. Buiten het dorp is een bufferzone die door de Israëlische artillerie op gezette tijden wordt bestookt. Niemand van de honderden Hamasaanhangers trekt zich daar veel van aan.

De wat norse Zahar is medeoprichter van Hamas en de opvolger van stichter Ahmed Yassin, de blinde, verlamde sjeik die in 2004 werd geliquideerd. Hij staat nummer acht op de lijst, in de Palestijnse context een zeer hoge positie. Of hij echt de grote leider in Gaza is (“Hamasistan', zegt hij ironisch), weet niemand met zekerheid. De samenstelling van de besluitvormende Hamasraden, de shura's, zijn geheim. Best mogelijk dat de falafelverkopers bij het ziekenhuis de werkelijke leiders zijn.

Bittere koffie en zoetigheden gaan rond. Wapens ontbreken, een teken van macht. De alarminstallaties van de auto's zetten het op een hoogtonig gejengel als de lucht trilt van granaten die een kilometer verderop inslaan en stofwolken veroorzaken. De met fondsen van USAID aangelegde bruggen blijven gespaard; wegen, rioleringen en straatverlichting, allemaal betaald door de Europese Unie, staan blijkbaar evenmin op de doelenlijsten van de artilleristen.

De politiek/sociale beweging van Hamas draait om het Islamitische Centrum, al-Mujamma al-Islami, met ziekenhuizen, scholen en de Islamitische Universiteit in Gazastad. De zeer invloedrijke beweging van Hamasgevangenen vormt een apart shura.

Los daarvan opereren de militante bataljons van de Izz al Din al-Qassambrigades, waarvan de omvang en kracht volgens professor Mishal zowel door Hamas als door Israël om voor de hand liggende redenen worden overdreven. Dat is de wereld van codes, cellen en soms ook collaboratie.

Zahar, die meer dan eens is ontsnapt aan Israëlische aanslagen maar daarbij wel een zoon verloor, heeft een koddig groen petje op en is gewapend tegen de kou met een felgroene das, uiteraard voorzien van een korantekst. Aan het eind van een lang gesprek over de geschiedenis van Hamas, de verdorvenheid van de corrupte Tunis-gang (de aanhangers van Arafat), en de slechtheid van de Akkoorden van Oslo stelt Zahar dat Hamas besloten heeft deel te nemen aan de verkiezingen om te voorkomen dat de Palestijnse Autoriteit een “beschamend verdrag' sluit met Israël. “Alleen bij ons is de Palestijnse zaak in goede handen, niet bij Fatah, dat zijn kinderen naar buitenlandse scholen en dure universiteiten stuurt.“

Of Hamas zal toetreden tot de Palestijnse Autoriteit, hangt af van de uitslag. De principiële bezwaren van Hamasleden daartegen, zijn opgegaan in het argument dat Hamas een eventueel vredesakkoord in het Palestijnse parlement kan torpederen zonder militaire middelen te hoeven gebruiken. Als de toetreding van Hamas tot het officiële Palestijnse gezag zal leiden tot een internationale boycot zal Hamas daar een gepast antwoord op geven. “Wij willen ons losmaken van alle vormen van Israëlische overheersing en bemoeienis. We willen onze eigen economie opbouwen met exportkanalen via Egypte en onze haven.“ Het afgeven van wapens aan de Palestijnse Autoriteit, zegt Zahar, is alleen een optie als Israël de vijandelijkheden staakt en Hamas zelf het Palestijnse gezag vormt. Dan integreren de militante eenheden als het ware op natuurlijke wijze in het bevoegd - op de islam gegrondvest - gezag.

Al-Aqsa TV

In geen geval zal Hamas de keuze maken waar de Amerikanen en de Europeanen op hopen, zegt professor Mishal. “Een ongewapende partij zal het nooit worden. Een vredesproces als met de IRA in Noord-Ierland zie ik niet op gang komen. Men hanteert een zeer-lange-termijnvisie en heeft een joods aandoend besef van de geschiedenis. Het hooggestemde islamitische doel, het bouwen van een land van moslims in Palestina, en oplossingen voor de problemen hier en nu, moeten verenigd worden. De logica is vaak opzettelijk wazig, zeker als het om economie gaat. Hamas houdt heel goed haar eigen belangen in de gaten, het is een organisatie van overlevers. Ze zijn pas gevaarlijk als zij zich zwak voelen.“ Mishal voorziet ook een bloedbad, omdat Fatah de dominantie van Hamas niet zal aanvaarden.

Na afloop van de verkiezingsmanifestatie in Beit Hanun delen jongens folders uit van Al-Aqsa TV, een nieuw televisiestation dat in de Gazastrook van 's ochtends tien tot 's avonds elf uur te bekijken is. Directeur is Fathi Hammad, een stevig gebouwde, vierkante kerel en nummer elf op de Hamas-lijst, die de twee gezichten van Hammas verenigt: kandidaat voor het parlement, maker van onschuldige kinder- en religieuze tv-programma's én vechter. Jarenlang zat hij in een Israëlische gevangenis wegens het lidmaatschap van Hamas en zijn nauwe connecties met de Qassambrigades. Zijn broer zit enkele levenslange straffen uit wegens aanslagen in Israël. Van Hammad wordt gezegd dat hij de overkoepelende commandant is van de noordelijke cellen. De straat voor zijn huis in een noordelijke wijk is ook opvallend stil; buurten en straten waar Hamas domineert worden door Al-Aqsa Martelarenbrigades en andere groepen meestal wijselijk gemeden.

Hammad vertelt dat hij een bewonderaar is van Al-Manar, het Libanese tv-station van Hezbollah, de shi'itische partij van God. Al-Aqsa TV staat aan in de sober ingerichte ontvangstkamer. De locatie van de studio's is geheim uit vrees voor Israëlische luchtaanvallen. We kijken naar de staart van het kinderprogramma van Oom Hazim, een 27-jarige in de Gazastrook populaire acteur die met kinderen in gekke pakken spelletjes doet. Na het middaggebed schakelt Al-Aqsa TV over naar een programma over de islam en hygiëne. Zware kost van een beweging die zichzelf gematigd vindt. Islamitische normen en waarden worden bewaakt door een raad van toezicht. De vraag of muziek ten gehore mag worden gebracht, blijkt een actueel thema.

Hammad wil graag benadrukt hebben dat de programma's een educatief karakter hebben, “maar dat er geen wapens, bloed en moorden“ te zien zullen zijn. “Wij willen de kinderen daartegen beschermen en wij willen de volwassenen afleiding bieden. Wapens, bloed en moorden zien zij de hele dag op straat.“

Al-Aqsa TV is een vorm van jihad, een vorm van verzet tegen Israël, maar zonder wapens.

Zal ooit het moment aanbreken dat Hamas de wapens neerlegt?

“Alleen als onze doelen zijn bereikt“.

Zal Hamas ooit de staat Israël aanvaarden als een historisch feit?

Het gedempte enthousiasme waarmee hij vertelt over zijn tv-station heeft nu plaats gemaakt voor een strakke grimmigheid: “Nee. Er is geen denken aan dat wij met Israël zullen onderhandelen of het bestaansrecht van Israël zullen erkennen. De Europeanen hopen dat, de Amerikanen zetten ons onder druk. Forget it. Als we dat doen, kunnen wij onszelf ophangen.“ En dan weer in het Engels: “No way, really, no way.“ Hammad zal nooit een felicitatietelegram ontvangen van een Israëlische vriend.

    • Oscar Garschagen