Estlands grootste vakantie-eiland Saaremaa: goed gebruld, leeuw

Jeroen Bult reisde over Estlands grootste eiland Saaremaa, paradijs voor geologie-fanaten en geschiedenisliefhebbers, en kwam thuis met halfvergane legersouvenirs uit WO II

NOSTALGISCH: houten windmolen op Saarema Foto Webshots Webshots

Saaremaa. Bij het vallen van de naam van Estlands grootste eiland krijgen de anders zo stoïcijnse Esten een nostalgische blik in hun ogen. Saaremaa herbergt dan ook prachtige bossen, mooie stranden en vele historische gebouwen, variërend van het indrukwekkende kasteel in de hoofdstad Kuressaarre tot houten windmolens en kleine kerkjes vol fraaie, eeuwenoude ornamenten, die de Reformatie-tornado gelukkig hebben weten te doorstaan.

Was het eiland in de Sovjet-tijd militair Sperrgebiet, hermetisch van de rest van Estland afgegrendeld, nu is Saaremaa voor de Esten de ideale vakantiebestemming in eigen land. In de herfst- en wintermaanden - menig Est beklaagt zich dat deze winter tot dusver wel erg zacht is geweest, zodat hij zich niet eens aan een autotocht over het ijs heeft kunnen wagen - is het relatief rustig op het eiland. Het trekt dan voornamelijk liefhebbers van de jacht, de fameuze modderbaden (de oudste dateert van 1840) en het natuurschoon. En vanwege zijn vele steen- en bodemsoorten is Saaremaa een echt paradijs voor geologie-fanaten.

De korte Estse zomer laat een heel ander beeld zien. Dan begeeft zich een bonte stoet van auto's en kampeerbusjes richting Virtsu, waar de veerboot naar het eiland Muhu vertrekt. Alleen Tallinns nouveaux riches, die er de voorkeur aan geven om pronkend met de duurste mobiele telefoons door de hippe badplaats Pärnu te flaneren, mijden Saaremaa. De wachttijd voor de boot - de exploitant heeft de Estse overheid een wurgcontract, het monopolie en vele miljoenen kronen aan subsidie weten af te troggelen - bedraagt dan ook al snel vier uur. Een dijk verbindt Muhu, qua omvang de derde van de in totaal 1.521 eilanden die Estland rijk is, met Saaremaa.

De Muhu-ers voelen zich evenwel diep gekrenkt, indien men hun eiland afdoet als een snel te nemen horde op weg naar de eindbestemming aan gene zijde van die dijk. Begrijpelijk, want Muhu kent zijn eigen cultuur en dialect en is op zichzelf al een bezoek waard. Opmerkelijk is de grote landschapsvariatie op het relatief kleine oppervlak - donkere bossen in het zuiden en lage kadakas (jeneverbes) in het noorden. De voornaamste bezienswaardigheid is de torenloze, eind 13de eeuw gebouwde Katariina kirik (kerk) in Liiva. De meer kapitaalkrachtige toerist kan zijn intrek nemen in het luxueuze Pädaste Hotel, dat overigens eigendom is van een Nederlander (tevens uitbater van de meest trendy gay-club van Tallinn).

tweede huisje

De Esten zijn zeker niet de enigen die zich via Muhu een weg banen naar Saaremaa. Talloze Finnen, Zweden en Duitsers hebben daar de afgelopen jaren voor een habbekrats een tweede huisje gekocht, al dan niet verscholen in de muggenrijke bossen. Het is beslist geen toeval dat het in het dorps ogende, maar gezellige Kuressaare wemelt van de makelaarskantoren. Ook als men niet voornemens is onroerend goed aan te schaffen, loont een wandeling door het stadje zeker de moeite, met inbegrip van het nuttigen van een traditioneel, stevig maal in een van de vele restaurantjes. Middelpunt van Kuressaare is het majestueuze slot, dat eens de bisschoppen van Saaremaa-Läänemaa huisvestte en dat nu het onderkomen is van het aan geschiedenis en geologie gewijde Saaremaa Muuseum.

De bouw van het slot begon rond 1340, maar het kreeg zijn huidige vorm pas in de 18de eeuw. Al klauterend wordt de argeloze toerist opgeschrikt door leeuwengebrul, uit speakers - volgens de overlevering werden in de schacht naast de zaal waar de bisschoppelijke rechtspleging plaatsvond, namelijk leeuwen gehouden, die zich te goed mochten doen aan de ter dood veroordeelden. Na een ruzie met zijn ondergeschikten belandde bisschop Heinrich III in 1381 zelf in de schacht. In de kelder kan men het (namaak-)skelet van een inquisiteur zien zitten, die door de paus naar Saaremaa was gestuurd om de Reformatie te bedwingen. De legende wil dat de man levend werd ingemetseld, nadat was gebleken dat hij de verlokkingen van een lokale schone niet had kunnen weerstaan.

Het kasteel heeft de afgelopen eeuwen vele machthebbers zien komen en gaan. Vanaf 1227 zouden achtereenvolgens de bisschoppen van Saaremaa-Läänemaa (Duitse ridders, de Zwaardbroeders, eigenden zich het noordwestelijke en oostelijke deel van het eiland toe), de Denen (1559), Zweden (1645) en Russen (1710) de scepter over Saaremaa zwaaien. De trotse eilandbewoners kwamen regelmatig in opstand tegen al deze vormen van overheersing en bleven hun tradities koesteren.

tweede wereldoorlog

Kuressaare is een goede uitvalsbasis voor excursies, bijvoorbeeld naar de krater in Kaali, ontstaan na een meteorietinslag zo'n 3.500 jaar geleden, of naar het in 1910 gestichte Vilsandi-natuurreservaat, dat ruim 500 plantensoorten telt. Ook valt een fietstocht op Sõrve-poolsaar (schiereiland) aan te bevelen.

Op weg van Kuressaare naar het gehucht Sääre, het meest zuidwestelijke punt van Saaremaa, stuit men op veel zaken, die verband houden met de Tweede Wereldoorlog, zoals militaire begraafplaatsen, gedenktekens en bunkerresten. Een informatiebord naast het monument in Tehumardi vertelt, dat Sõrve in de herfst van 1944 het toneel was van een bloedige strijd tussen het oprukkende Rode Leger en de Wehrmacht, waarbij in totaal 12.500 soldaten sneuvelden. Een Duitse heer op leeftijd gedenkt zijn gevallen kameraden. Niet ver van het strand liggen prikkeldraadversperringen van Sovjet-makelij weg te roesten. Als eindbestemming Sääre nadert, wordt het landschap kaler en de weg slechter. Het blauw-gele douane-bordje bij Mõntu heeft iets bizars, maar navraag leert dat er in mei 2005 een veerdienst naar Ventspils in Letland is opgestart (momenteel is deze onderhevig aan een winterstop).

Sääre zelf stelt niet wezenlijk veel voor - het telt een buiten gebruik gestelde vuurtoren, een verkrot betonnen flatgebouw en een eethuisje - maar het kiezelstrand is imposant en ligt bezaaid met half-vergaan legermaterieel. Aan gratis souvenirs dus geen gebrek. Zie voor meer informatie: www.saaremaa.ee en www.muhu.ee, of neem contact op met: kuressaare@visitestonia.com. Hotelkamers voor de zomer dienen ruim van tevoren te worden geboekt. Fietsen kunnen worden gehuurd bij Bivarix, Tallinna tn. 26, Kuressaare, naast het busstation (bivarix@bivarix.ee). Voor de vertrektijden van de veerboten, zie: www.laevakompanii.ee.

    • Jeroen Bult