De onbereikbare massa

Tv-kijkers bepalen straks zelf wanneer ze een programma zien, zegt Frank de Jonge van IdtV . Als ook Albert Heijn tv gaat aanbieden, hoe bereik je dan nog voldoende kijkers?

Frank de Jonge (Foto's IdtV) IdtV

Diemen-Zuid, 21 jan. - Frank de Jonge moest onlangs in Londen aan het Britse moederbedrijf van IdtV uitleggen hoe het Nederlandse omroepbestel in elkaar zit. Grote hilariteit natuurlijk over de verzuilde publieke omroep. Maar hij had ook twee getallen in zijn presentatie die perfect samenvatten wat er gaat gebeuren met het “televisie kijken' - en ook die twee getallen komen uit de koker van de publieke omroep.

,,Via de website Uitzending gemist werden in januari vorig jaar 270.000 programma's bekeken. En in december 4 miljoen“, zegt De Jonge. ,,Voor heel 2006 wordt dat meer dan 50 miljoen.“

Het tv kijken met vertraging, via internet, heeft enorme gevolgen voor de economische en sociale functie van televisie, zegt De Jonge (53). Hij maakt al zijn hele leven televisie: eerst bij de VARA, sinds 1999 als algemeen directeur van IdtV, de grootste Nederlandse tv-producent na Endemol en maker van programma's als Wie is ... de Mol? en Lingo, producent van dramaseries als Oud Geld, films als De Tweeling en documentaires als Ajax. Daar hoorden zij engelen zingen.

De essentie is dat nu de tv-zender bepaalt wat de kijker ziet en wanneer hij dat ziet. Maar straks bepaalt de kijker wat hij ziet, wanneer hij dat ziet en waar hij dat ziet. “Over twee jaar bestaat het achtuurjournaal niet meer“, zegt De Jonge. “Jij, de kijker, bepaalt wanneer je kijkt. En dan kijken we niet meer met z'n allen om acht uur. En jij bepaalt hoe je kijkt. Aan de muur hangt geen tv meer, maar een monitor. Bij mij thuis kan ik met één afstandsbediening switchen van het ene signaal naar het andere. Er is digitale kabeltelevisie, digitale tv via de ether, digitaal van de satelliet en internettelevisie van Versatel of via de mobiele telefoon. Al die signalen brengen nu nog vrijwel hetzelfde, de ene 120 zenders met een erotisch kanaal, de ander 140 zenders met een voetbalkanaal. Dat komt straks binnen via een settop-box met een elektronische programmagids. Het ouderwetse kijken, met z'n allen tegelijk, doen we dan alleen nog bij Nederland-Duitsland, bij grote live evenementen als de kroning van de koning of het uitbreken van de Golfoorlog.“

Gaan we niet afwisselen? De ene avond vermoeid op de bank hangen, de andere avond actief regisseren. Zoals we de ene avond diepvriespizza eten en de andere dag chic uit eten gaan.

“Zeker, maar televisie zoals we het nu kennen krijgt een andere functie en verliest zijn dominantie. Technisch gaat het heel snel, de vertragende factor zijn wij zelf. Het mediagebruik zal veranderen met de opeenvolging van de generaties. Mijn broer pakt op zondag nog de gele highlighter om in de tv-gids aan te strepen waar hij naar wil kijken. Onze generatie zal nog wat bijleren, maar onze kinderen kijken al heel anders.“

Welke gevolgen heeft de toenamevan het aanbod?

“Het monopolie van de broadcasters verdwijnt. Ook Audi of Albert Heijn kunnen televisie aanbieden. Er komt televisie van organisaties die mensen weten te binden met een bepaald thema, bijvoorbeeld de ANWB of het Wereldnatuurfonds, maar ook de Postcodeloterij. In Engeland hebben voetbalclubs als Chelsea en Arsenal al hun eigen kanaal. En we krijgen user generated content, duizenden kanalen van mensen die thuis zelf bewegend beeld gaan maken.

“Het probleem wordt het bereik. Want hoe kan je in zo'n medialandschap nog mensen bereiken? Hoe kan je nog massa genereren op de diverse mediaplatforms? Op dit moment kan dat nog door met televisie naar het internet te verwijzen. Ons televisieprogramma Campinglife trekt met iedere aflevering meer dan een miljoen kijkers. Toen het, bij een reportage over Denemarken, de kijkers uitnodigde om op internet verder te kijken, waren de Deense campingreizen van Vacansoleil binnen twee dagen uitverkocht. Ook Big Brother is een multiplatform - met internet, tv, sms - waarbij alle platforms elkaar versterken.

“Voor adverteerders hoeft het wegvallen van brede tv-kanalen geen probleem te zijn, omdat ze met nieuwe, interactieve mediavormen weten wie ze bereiken. Ze bezitten dan de ip-computeradressen, de adresgegevens of de profielen van degene die de boodschap bekijkt en kunnen daarmee in contact treden.

“Maar al deze veranderingen hebben ook grote gevolgen voor de manier waarop mensen informatie delen. De kans wordt bijvoorbeeld steeds kleiner dat 's ochtends op het schoolplein het gesprek tussen de ouders over een tv-programma gaat dat iedereen heeft gezien. Terwijl het voor de ontwikkeling van de moraal en de ethiek en de werking van het democratisch proces onontbeerlijk is dat er momenten zijn van gedeelde kennis, opinievorming en debat op basis van die kennis.

“Ik vind het zonde dat de publieke omroep zo bezuinigt op nieuwe media. Doordat het publieksbereik nog steeds dominant is in de discussie over de publieke omroep worden alle middelen aangewend om marktaandeel te behouden en verlies aan reclame-inkomsten te beperken op televisie. De publieke omroep kan juist investeren in nieuwe media en een beslissende voorsprong nemen op de commerciële omroep omdat voor de publieke omroep winstgevendheid niet in het geding is. Daar liggen kansen om groepen uit de samenleving te binden, om informatie over te dragen en om een dialoog aan te gaan; juist de taak van de publieken.“