“De kiezer ziet de hele dag Uruzgan op tv'

De lokale afdelingen van D66 hebben het moeilijk. Ze hebben hun standpunten klaar voor de komende raadsverkiezing. Maar de kiezer heeft alleen aandacht voor de missie naar Afghanistan.

De D66-afdeling Alphen aan den Rijn heeft nog geen mening over de missie naar Afghanistan. De leden neigen naar “voor', zegt lijsttrekker Ed van Leest. “Een van onze leden is Afghaan en hij heeft verteld over de mogelijkheden die er zijn om het land weer op te bouwen. Dat heeft veel indruk op ons gemaakt.“

Van Leest vindt het “legitiem“ om voor de missie te zijn - volgens de Tweede-Kamerfractie van D66 zijn er juist géén mogelijkheden voor wederopbouw in Uruzgan. Maar Van Leest vindt het heel vervelend dat het belangrijkste onderwerp in zijn campagne niet de kinderopvang in de gemeente is, maar Afghanistan. En dan vooral de positie van de Kamerfractie en de ministers. “Allemaal een gevolg van slechte regie van de partijtop“, zegt hij. “Je kunt nog zo je best doen, uiteindelijk stemt tachtig procent van de kiezers bij gemeenteraadsverkiezingen op basis van landelijke politiek.“

De meeste lokale lijsttrekkers en fractievoorzitters zijn het eens met het standpunt van de Tweede-Kamerfractie dat een missie naar Afghanistan niet verstandig is, zo blijkt uit een rondgang langs D66-afdelingen. Maar dat betekent niet dat ze blij zijn met de ophef die de kleinste regeringspartij heeft veroorzaakt. Zorgvuldig hebben ze een campagne voorbereid, zeggen ze, over lokale kwesties waarmee stemmen te winnen zijn. Maar de dreiging door Kamerlid Bakker met een kabinetscrisis, de ontkenning daarvan door Dittrich, de strijdlustige woorden van minister Pechtold en zijn ommezwaai vorige week veroorzaken lokaal problemen. “Ik moet met eigen ideeën stemmen winnen, maar de kiezers zien de hele dag Afghanistan op televisie“, zegt Arthur Helling, lijsttrekker en wethouder van Hoorn.

Met zes thema's wil lijsttrekker Marjolein de Jong (Den Haag) de verkiezingen in gaan. Jongeren bijvoorbeeld. En de afschaffing van de erfpacht. “Maar als wij op straat onze boel aan het uitventen zijn, word je geconfronteerd met Afghanistan. Mensen horen erover, ze lezen erover. Ze lezen weinig lokale kranten en lang niet iedereen kijkt naar de lokale televisie.“

Mea van Ravesteyn, D66-fractievoorzitter in Rotterdam, zegt dat de partij “in een fuik is gezwommen“. “Hoe we er ook uit willen komen, het zal niet zonder schade zijn.“ Ze is somber over de kansen van haar partij bij de raadsverkiezingen. De dreiging komt van binnenuit, zegt ze. “Er is een tweedeling in D66 ontstaan, die weer bovenkomt. Een deel vindt dat we niet te veel het kabinetsbeleid moeten volgen, een ander deel vindt dat we koste wat kost in het kabinet moeten blijven.“

Vorige week donderdag, tijdens de feestelijke start van de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen in Utrecht, mocht het niet over Afghanistan gaan. Juist die dag had D66-leider Dittrich geprobeerd een eind te maken aan de crisissfeer, ontstaan na uitspraken van Kamerlid Bert Bakker. Deze had gezegd dat het “vrij ondenkbaar“ was dat D66 de coalitie zou blijven steunen als Nederlandse militairen naar Uruzgan werden gestuurd. “Vanavond moet het alleen over de verkiezingen gaan“, zei minister Pechtold (D66) keer op keer. Zijn collega Brinkhorst hield een speech. “Democraten, de verkiezingen gaan niet over Afghanistan.“ Maar even later was hij daar toch niet zo zeker van: “Als er nationaal iets misgaat, worden lokale politici daarop afgerekend. Ik erger me daar al veertig jaar aan.“

Er zijn lokale D66'ers die het ook wel prettig vinden dat er ophef is. Want niks is dodelijker, zeggen ze, dan onzichtbaarheid in de regeringscoalitie. “Iedere aandacht voor D66 is goed, dus deze aandacht ook“, zegt Catharina de Leur, fractievoorzitter in Amstelveen. “Iedereen weet weer wie we zijn en waar we voor staan.“ Arthur Helling uit Hoorn: “Ik gebruik het nu ook om met mensen op straat in contact te komen. Als er dan een gesprek ontstaat, vraag ik wat hun mening over Afghanistan zegt over hun visie op de samenleving. Zo kan ik er lokaal ook iets mee.“

D66-lijsttrekker in Alkmaar Nico Alsemgeest heeft één keer, meer dan tien jaar geleden, meegemaakt dat een lokaal thema zo belangrijk was dat de landelijke politiek er niet toe deed. Er zou een huisvuilcentrale worden gebouwd en buurtbewoners waren daartegen. D66 ook. De partij ging toen opeens van één naar zes zetels. Maar misschien, zegt Alsemgeest, zal de Afghanistan-kwestie niet eens veel invloed hebben op de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen. “Het klinkt plat, maar als het loonstrookje volgende week slecht uitpakt, is dat misschien wel belangrijker dan deze missie.“

Menno van der Land, partijhistoricus van D66 en kandidaat-raadslid in Leiden, denkt dat de Tweede-Kamerfractie nu “niet meer terug kan“. “Als ze gaan draaien, maken ze zich volstrekt ongeloofwaardig. Dan heeft Boris Dittrich intern een probleem. En de fractie ook.“

De lijsttrekkers en fractievoorzitters denken soms toch dat die draai er zou kunnen komen. Over twee weken praat de Tweede Kamer over de missie naar Afghanistan. Nico Alsemgeest vindt dat het “nee' van de Tweede-Kamerfractie wat te veel lijkt op “een onwrikbaar nee“. Dat is niet vol te houden, denkt hij. “De uitkomst kan toch anders zijn dan je doet voorkomen.“ Alsemgeest bedenkt alvast hoe die andere uitkomst kan zijn. Hij zegt: “Ik heb begrepen dat we tegen déze missie zijn. Het zou een ander soort missie kunnen worden. Op zich is de doelstelling opbouwend, dus je zou er een steviger militaire achtergrond bij moeten hebben en dan zou je je moeten afvragen of je dat alleen moet doen of in Europees verband.“

Arthur Helling denkt dat het hem wel zal lukken om, als het moet, kiezers uit te leggen dat de Tweede-Kamerfractie van gedachten is veranderd. “D66 is de partij waar de kracht van het argument telt. Als we op basis van objectieve gegevens tot een ander oordeel komen, laten we zien dat we niet dogmatisch zijn.“

De Rotterdamse fractievoorzitter Van Ravesteyn ziet het minder positief. “Als de fractie toch accepteert dat er een missie komt, hebben we onze rug niet recht gehouden. Als D66 tegen blijft en daarom uit het kabinet stapt, hebben wij gebroken. En de breker betaalt.“

    • petra de Koningguus Valk