Chirac zaait verwarring

De Franse president Chirac heeft met zijn dreiging kernwapens te gebruiken voor enige verwarring gezorgd, zowel door zijn timing als over zijn bedoelingen.

Volgens de meest bezorgde reacties heeft Jacques Chirac gisteren een scherpe waarschuwing aan het oorlogszuchtige Iran willen geven: Frankrijk zal zo nodig zijn kernwapens inzetten.

Anderen menen daarentegen dat de Franse president slechts een voor de hand liggende aanpassing heeft aangekondigd van de nucleaire doctrine van zijn land, nu de dreiging niet meer alleen van klassieke kernmachten komt.

Zeker is in elk geval dat Chirac enige verwarring heeft gezaaid met de aankondiging die hij gisteren min of meer onverwacht tijdens een rede nabij Brest deed: dat Frankrijk zijn kernwapens voortaan óók heeft ter bescherming tegen staten die hun toevlucht nemen tot terrorisme of plannen maken om massavernietigingswapens te gebruiken.

De verwarring houdt vooral verband met de timing en de politieke bedoelingen van Chirac. Over de militair-strategische betekenis van zijn opmerkingen is althans in eigen land geen wezenlijk debat ontstaan. Chirac zei dat het Franse “concept van het gebruik van kernwapens hetzelfde blijft“. De 350 Franse kernkoppen blijven uitsluitend bedoeld om vijanden af te schrikken. Zij zullen “in geen geval worden ingezet voor militaire doeleinden tijdens een conflict“. Maar sommige critici, onder wie Groenen en trotskisten, menen dat Chirac de drempel voor het gebruik van kernwapens de facto wel heeft verlaagd.

Wat volgens de meeste experts vooral verandert, is de definitie van “vitale belangen“, die in aanmerking komen voor bescherming door nucleaire afschrikking. Daartoe behoren voortaan ook de aanvoer van “essentiële voorzieningen“ en de veiligheid van bondgenoten in Europa.

Anderzijds komen meer staten in aanmerking om door de Franse kernwapens afgeschrikt te worden. Afschrikking door kernwapens kan “regeringsleiders die ons vijandig gezind zijn [] tot rede dwingen“ en hen “bewust maken van de buitensporige prijs van hun daden“, aldus Chirac.

Het ligt voor de hand deze opmerkingen in verband te brengen met Iran, al noemde Chirac dat land niet. Iran staat juist deze weken onder internationale druk, omdat het zijn omstreden kernprogramma heeft hervat en tegelijk “van zeer oorlogszuchtige intenties blijkt geeft“, zoals een Franse generaal gisteren zei. Frankrijk staat ook zeer kritisch tegenover het regime in Syrië, dat deze week net bezoek kreeg van de Iraanse president Ahmadinejad.

Deze actuele decor maakte de timing van Chiracs rede beladen. Maar de link met Iran klinkt in het het buitenland veel sterker dan in de Franse reacties. Misschien is dat mede het effectieve werk van adviseurs van het Elysée, die op pad zijn met de bezwering dat de woorden van de president pas later op waarde zullen worden geschat - lees: niet in de context van de spanningen van deze week.

Maar ook dat kan welbegrepen eigenbelang zijn. Want als de rede van Chirac bedoeld was als antwoord op een mogelijke escalatie rond Iran en Syrië, dan heeft het Elysée er weinig belang bij dat nóg duidelijker te zeggen. Een openlijk dreigement zou veeleer als een riskante bijdrage worden opgevat, dan als een effectieve manier om spanning te verminderen.