Scholier weet alles over seks, en niks

Jongeren hebben moeite om te zien waar de grenzen van seksuele omgang liggen. Scholen geven les over webcams en loverboys.

Sharona, gekleed in trainingspak, zit onderuitgezakt in haar stoel: 'Dat meisje heeft iets met de héle school gehad, ik zweer het je...' Fatiha, met zwarte hoofddoek, knikt: 'Ook met verschillende jongens tegelijk. Dat is niet goed.'

Docente Gemma Brom: 'Wat bedoelen jullie? Wát heeft ze dan met een jongen?' Sharona (14): 'Ze zoent met ze. Ze is een player, ze gaat van de een naar de ander. Ze gaat bloot voor de webcam.'

'De webcam?', vraagt Gemma Brom? 'Zegt ze dat, of zien jullie dat?' Esma (15): 'Ze zegt het, juf. En ze schaamt d'r eigen er helemaal niet voor.'

Tien jongeren (acht meisjes, twee jongens) zitten in een klas van de Vliegenthartschool in Utrecht - een praktijkschool, een niveau lager dan het vmbo. Er zijn ongeveer 175 praktijkscholen in Nederland, met in totaal zo'n 26.000 leerlingen. De kinderen hebben leerproblemen, vaak ook gedragsproblemen. Brom praat met haar klas over relaties, vriendjes, loverboys en ongewenste intimiteiten in een les over seksuele vorming.

Scholen doen veel te weinig aan seksuele vorming, stelt de Rutgers Nisso Groep, het landelijk kenniscentrum seksualiteit. Voorlichting kan de toename van het aantal seksueel overdraagbare aandoeningen afremmen, maar ook meisjes wijzen op het gevaar van loverboys, seksueel grensoverschrijdend gedrag inperken en seksistische beelden in clips nuanceren.

Bij verschillende recente groepsverkrachtingszaken werd als mogelijke oorzaak genoemd dat jongeren mede door muziekzenders als MTV en TMF een vertekend beeld van seksuele omgang krijgen. Vooral meisjes en jongens uit sociaal lagere milieus zien seks te vaak alleen als een verzetje.

Seksuele vorming is enorm belangrijk voor deze jongeren, zegt Aveline Dijkman. Zij ontwikkelt onder meer lesmethoden seksuele vorming voor praktijkschoolleerlingen. 'Het gaat niet alleen om de kennis', zegt Dijkman, 'belangrijker nog zijn de sociale vaardigheden.' Ze zag het als docent: Een jongen die naar een meisje roept: 'Hé, wil je lekker neuken, wijfie?' als hij contact probeert te maken.

Giebelen, geinen en experimenteren

Hoe ga je goed met elkaar om. Dáár draait het om, zegt Dijkman. ,,En die vaardigheden moet je de leerlingen in eenvoudige taal en vooral met veel plaatjes aanbieden. En daarna oefenen. Gewoon in rollenspellen in de klas. Hoe zeg je 'nee'? Hoe geef je je eigen grenzen aan?' Praktijkschooldocente Gemma Brom is voortdurend zelf aan het plakken en knippen om haar leerlingen geschikte lesstof aan te bieden. 'Je moet bij deze kinderen heel plastisch zijn', zegt ze. Voor de lessen babyverzorging regelde ze de baby van haar broer om te verschonen en in bad te doen. Afgelopen les nam ze potjes babyvoeding om te laten zien en om te proeven. Ze lacht als ze eraan terug denkt. 'Ze durfden eerst niet.'

Seksuele voorlichting is nog lastiger omdat het een beladen onderwerp is. Op de Vliegenthartschool zitten veel allochtone leerlingen en het is elke keer aftasten hoe ver je kan gaan, zegt Brom. In de tweede klas zitten de jongens alleen maar te ' giebelen en de geinen' als je ze een condoom laat zien. Een Turks meisje draaide zich om. Ze kon het niet aanzien. Dijkman maakte om die reden een 'kuis' basisboek en aparte boekjes over contact maken, veilig vrijen, samenleven en het krijgen van een baby, die verder gaan. ,,Een plaatje van geslachtsdelen kan niet iedereen aan. Maar praten over hoe een meisje zich voelt als ze door een tunneltje moet fietsen waar een groepje jongens rondhangt, kan wel. En je kunt het ook hebben over Murat die zich geïntimideerd voelt door de blotenavelmeiden in zijn klas.' Docente Brom: 'Als je ze op de juiste manier aanspreekt, zijn ze enorm geïnteresseerd. Ze willen alles weten, want ze weten helemaal niets.'

Op tijd beginnen en vaak herhalen, is het advies van Yuri Ohlrichs, consultant bij de Rutgers Nisso Groep, het landelijk kenniscentrum Seksualiteit. Jongeren experimenteren eerder met seks dan pakweg twintig jaar geleden en dat geldt nog sterker voor de leerlingen op lagere schoolniveaus. Ook Ohlrichs vindt dat niet alleen de biologische kant, maar vooral ook de sociale aspecten van seksualiteit besproken moeten worden. Voor leerlingen op een praktijkschool is aandacht voor de wensen en grenzen op seksueel gebied misschien nog belangrijker dan voor vwo-leerlingen, denkt Ohlrichs. Ze overschrijden makkelijker grenzen, is zijn ervaring. Hij ziet ze vaker bij de leerstraf Seksualiteit, die hij namens de Rutgers Nisso Groep uitvoert. Jongeren die een seksueel delict plegen, kunnen die straf door de rechter opgelegd krijgen. Meisjes van de praktijkschool zijn weer vaker slachtoffer van loverboys.

Bij Gemma Brom in de klas hebben de meisjes daar al les over gehad. Fatiha: 'Als een jongen je een cadeautje geeft en het is duur dan moet je uitkijken.' Sevinç (15, donkere zwarte krullen): 'Loverboys geven meisjes eerst veel cadeautjes en gooien haar dan weg.'

Brom vraagt haar leerlingen of ze denken later eerst te gaan samenwonen of meteen willen trouwen. Esma: 'Ik ga eerst trouwen, dan pas samenwonen. Dan moet je bij een ruzie eerst praten. Anders kan je zo weg.' Mogen ze zelf kiezen met wie ze trouwen, wil Brom weten. Sevinç: 'Wij trouwen met iemand die we kennen, een familielid of een kennis. Meestal kiest je familie, mijn vader kiest.'

'Je mag wel weigeren hoor', zegt Esma, 'als je een goede reden hebt.' Fetide (15, vrolijk gezicht, donkere krullen): 'Als hij maar lief is en goed voor je zorgt.' Moet hij moslim zijn, vraagt Gemma Brom. ' Tuurlijk', zegt Esma. 'Een meisje moet met een moslim trouwen. Bij jongens is dat weer anders. Mijn ene broer is met een Spaanse getrouwd, de ander met een Nederlandse. Dat zijn geen moslims. Jongen kunnen doen waar ze zin in hebben.'

Fatiha: 'Jongens mogen geen slechte dingen doen, maar ze doen het toch. Een meisje mag niet naar een jongen kíjken, een jongen mag verschillende vriendinnen hebben.' Esma: 'Als een meisje het gedaan heeft, is ze geen maagd meer. Ze is dan een hoer. Als een jongen het gedaan heeft, blijft het gewoon een jongen.'

    • Sheila Kamerman