Mag ik even uw aandacht?

Wat moet je als schrijver nog nadat je een bestseller hebt geschreven over je ongelukkige jeugd? Een verhaal dat positief is ontvangen en verfilmd, maar dat ook de vraag opriep of je nog meer te vertellen zou hebben? Een schrijver van memoires is immers nog geen auteur. Voor dit dilemma moet de Amerikaans/Ierse schrijver Frank McCourt hebben gestaan na zijn eersteling, De as van mijn moeder, een boek over zijn ongelukkige, katholieke jeugd in Ierland. Dick Wittenberg constateerde indertijd in zijn bespreking (Boeken 29.11.96) dat het nog maar “te bezien viel of hij ooit nog een andere roman zou schrijven'. Hoewel er nog twee boeken zouden volgen, is het toch een observatie met een zekere profetische waarde gebleken. Boek twee, De nieuwe wereld, ging over zijn beginjaren in de VS na zijn immigratie uit Ierland en onlangs verscheen dan deel drie van McCourts levensverhaal, Meester! - over zijn leraarschap op verschillende scholen.

Frank McCourt Foto Prometheus Prometheus

“Je zou er een boek over kunnen schrijven', is een clichématige opmerking over een leven waarin veel is voorgevallen (en niet toevallig het advies dat McCourt van een leerling krijgt in Meester!). Maar in de meeste gevallen kun je over zo'n leven juist beter geen boek schrijven. Dankzij zijn vlotte stijl en observerende vermogen wist McCourt met De as van mijn moeder nog wel te verbergen dat hij eigenlijk zelf niet zoveel te vertellen heeft. De nieuwe wereld was al een wat chagrijnig boek over zijn nieuwe vaderland maar daaruit sprak tenminste nog wat relativeringsvermogen. Meester! daarentegen is een ongeïnspireerd vervolg, fantasieloos en feitelijk volkomen overbodig.

De leraar McCourt in Meester! is gruwelijk tevreden met zichzelf, presenteert alles met een zweem van semi-onzekerheid en bescheidenheid terwijl hij een zeer oppervlakkig en opdringerige docent is, die iedereen lastig valt met zijn populistische ideetjes en platitudes over de maatschappij (“Hij was buschauffeur en hij was zwart, en door de manier waarop ze [een zwarte leerlinge] hem in vertrouwen nam, moest ik denken aan de verspilde mensenlevens in de wereld'). Daarbij neemt McCourt aan dat alles wat hij ziet en doet interessant is. Wat hij vooral bereikt, is dat je met terugwerkende kracht achterdochtig wordt over het authentieke verhaal van De as van mijn moeder - was dat niet eigenlijk net zo vlak en sentimenteel?

Vooral in de Verenigde Staten is het genre van de memoir erg geliefd - een soort literaire variant van reality tv en meestal al even stuurloos. Het is een misverstand om te denken dat een leven interessant wordt, alleen door het op te schrijven. McCourt illustreert dat zelf nog het best door voortdurend aan zijn leerlingen te vragen “Aandacht! Mag ik even de aandacht?' Nee, zou hier het antwoord op moeten zijn.

Frank McCourt: Meester! Uit het Engels vertaald door Monique Eggermont en Erica Feberwee. Prometheus, 304 blz. euro 17,95

    • Toef Jaeger