De Turken roken liever een sigaretje dan dat ze kip eten

Als alles achter de rug is, eten de Turken weer kip. Maar nu nog even niet. De slager en de slachter zien hun omzet instorten. En een man wil zijn vrouw niet terug, al is ze genezen.

Angst, angst, angst - slager Ercan Bulut in Istanbul weet er alles van. Voor de vogelgriep in Turkije een einde maakte aan het leven van vier kinderen, van wie drie uit een gezin in de Oost-Turkse stad Dogubayazit, verkocht hij gemiddeld zo'n honderd kilo kippenvlees per dag - 'aan particulieren', zegt hij, terwijl hij een biefstuk platslaat, 'hotels en dergelijke reken ik dan nog niet eens mee'.

Maar nu vraagt geen klant meer naar kippenvlees en in zijn vitrine ligt het ook niet meer. 'Zelf raak ik het ook liever niet meer aan', zegt hij. 'Je weet het maar niet.'

Bijna drie weken overleed in Turkije het eerste kind aan vogelgriep. Nu verzekeren de Turkse regering en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de bevolking dat de strijd tegen het verraderlijke H5N1-virus goed verloopt en dat het aantal gevallen van vogelgriep bij mensen een dalende lijn zal gaan vertonen. Maar veel Turken vertrouwen het nog niet.

Daarom zal de vogelgriep ook economisch gezien grote gevolgen hebben, vrezen velen. Bijvoorbeeld voor de kippenindustrie die direct wordt getroffen. 'Als het zo doorgaat, houden we het nog twee maanden vol', zegt directeur Sait Koca van de firma Beypilic in Bolu, zo'n drie uur rijden van Istanbul. 'En daarna....'

De verkoop van kippen is maar liefst 90 procent gedaald sinds de crisis uitbrak. De kippen die nu worden geslacht, gaan in de opslag maar dat kan niet onbeperkt doorgaan. 'Kijk maar naar die mensen', zegt Koca, terwijl hij op zijn medewerkers achter een glazen wand wijst. 'Nu werken ze nog, maar over twee maanden zijn de tafels daar leeg.'

De verwachting is in Turkije dat de helft van alle kippenverwerkingsbedrijven failliet gaat - zo'n 50.000 tot 60.000 mensen zouden daardoor hun baan verliezen.

'Op pakjes sigaretten staat dat je dood gaat van roken', zegt Koca terwijl hij er een opsteekt. 'Wij produceren veilig, zonder risico, en ons product is juist gezond. Toch kopen mensen sigaretten en ons kippenvlees laten ze links liggen.'

De kippensector is echter niet het enige slachtoffer - ook de politiek heeft een flinke klap gekregen. Dat de autoriteiten bij het eerste overlijdensgeval zeiden dat het geen vogelgriep was, om vervolgens toch met de gevreesde diagnose te komen, is nog maar het minste.

De ernstigste fout maakten de autoriteiten, zegt Koca, al veel eerder. Jaren geleden al besefte de sector dat dit virus ook naar Turkije zou komen. 'We drongen er bij de autoriteiten op aan maatregelen te nemen', aldus Koca, 'en het houden van kippen in de buitenlucht te verbieden'. Maar de overheid reageerde niet op dat verzoek, met als resultaat dat trekvogels kippen in Turkije konden besmetten. Ook bij de massale ruimingen van kippen die nu plaatshebben, zet Koca vraagtekens. De overheid zou flexibiler moeten zijn en alleen ruimen waar het nodig is, vindt hij. Anders maak je mensen alleen maar onnodig bang.

Koca is niet de enige die kritiek heeft op de overheid. De leider van de oppositionele CHP noemde de gestorven kinderen 'gezondheidsmartelaren' die overleden zijn door de laksheid van de autoriteiten. Veel Turken lachten om dat neologisme maar tegelijkertijd bleef het idee hangen dat de overheid tekort schoot.

'Ik vertrouw ze niet', zegt ook slager Bulut. Na de ramp bij Tsjernobyl bezwoeren de autoriteiten dat er geen radioactieve besmetting was van de thee uit het Zwarte-Zeegebied in Turkije. Maar dat, aldus Bulut, bleek na allerlei onderzoeken toch wel even anders te liggen.

Maar misschien dat het grootste slachtoffer wel het leven op het Turkse platteland is. Kippen horen bij Turkse dorpen zoals de Aya Sofia bij Istanbul hoort. Maar ook op het platteland zit de angst er diep in. Hoe diep bleek toen een vrouw die van de vogelgriep genas, een paria werd in haar dorpje bij Sivas. Zelfs haar man moest haar niet meer. 'Ze denken hier dat ik het virus expres naar het dorp heb gebracht', liet zij de Turkse pers weten.

Komt het allemaal nog goed? De kippensector heeft een 'Kip goed voor U'-campagne klaarliggen, vertelt directeur Koca. Zodra alles wat rustiger en minder paniekerig wordt, gaat die op de buis. Na de eerste uitbraak van vogelgriep in oktober, toen nog onder vogels, duurde het maar een paar dagen voordat de verkoop van kip weer aantrok, aldus slager Bulut. Ook nu zal het weer goedkomen, denkt hij. 'Turken vergeten snel', zegt hij. 'Geef het een maand en alles is weer zoals het was'.

    • Bernard Bouwman