Collectief gedeprimeerd gaan de Portugezen stemmen

Portugal kiest zondag een nieuwe president. Twee kandidaten maken een kans: de socialistische ex-president Soares, man van de Anjerrevolutie, en de conservatieve ex-premier Cavaco.

Ex-president Mario Soares Foto AP Former Portuguese president Mario Soares 81-year-old addresses supporters during a campaign rally Saturday, Jan. 14, 2006, in Porto, northern Portugal. Soares is running in Portugal's presidential election to be held Jan. 22. (AP Photo/Paulo Duarte) Associated Press

Wordt de uitslag van de Portugese presidentsverkiezingen zondag een verrassing, zoals de socialistische kandidaat Mário Soares meent? Of krijgen de enquêtes gelijk en bezorgt Portugal de conservatieve kandidaat Aníbal Cavaco Silva in één klap de absolute meerderheid, wat een tweede ronde overbodig maakt?

In Condeixa, een met veel Europees geld opgeknapt dorpje onder de rook van het Noord-Portugese Coimbra, is men er nog niet uit. Op het dorpsplein, even voorbij het splinternieuwe gemeentehuis en dito ondergrondse parkeergarage, twijfelt Agusto Manaia (63), gepensioneerd receptionist, nog steeds over zijn keuze. Het dorp is socialistisch en op Cavaco stemmen zit er wat hem betreft niet in. Misschien is Cavaco een goede tegenkracht voor de linkse regering van premier Socrates die vorig jaar aan de macht kwam. Maar de conservatieve kandidaat doet hem te veel denken aan de tijden onder dictator Salazar.

Mário Soares dan? 'Een beetje oud', bromt Manaia. De linkse schrijver Manuel Alegre, met zijn bronzen stemgeluid, is meer zijn man. Jammer dat hij ruzie kreeg met zijn oude vriend Soares wegens zijn kandidatuur. 'Maar of hij ook een goede president zal zijn weet ik niet.'

Dan komt de karavaan van Mário Soares toeterend het dorpsplein op. De kandidaat stapt monter uit zijn auto, neuriet mee met de janeiro, het januariliedje van het schoolkoor, en bezoekt het dorpsmuseum van de lokale intellectueel die tegen de dictatuur streed. In razend tempo schudt hij handen van de omstanders, houdt een praatje en stapt weer in de auto. Nog zes verkiezingsoptredens te gaan deze middag.

Portugal kiest voor zekerheid. Midden in de collectieve depressie - veroorzaakt door een kwakkelende economie, reeksen schandalen en het altijd sluimerende vermoeden dat het nooit wat zal worden met het land - is de presidentsverkiezing vooral een strijd tussen de politieke mastodonten Cavaco Silva (66) en Mário Soares (81). Eerstgenoemde leidde het land tien jaar lang als premier en trok zich daarna terug in zijn studeerkamer. Laatstgenoemde, meervoudig premier en president, bezwoer een jaar geleden bij de publicatie van zijn boek A crise e agora? (De crisis en wat nu?) dat hij definitief niet meer beschikbaar was voor de politiek.

'Ik heb me bedacht omdat Portugal er zeer slecht voor staat', verklaart hij ernstig tijdens een rustpauze in een hotel. Alle energie ten spijt doen er grappen de ronde over de leeftijd van de socialistische kandidaat. Als Soares president wordt om het land weer vlot te trekken, kan Benfica misschien oud-topvoetballer Eusebio (63, en topscorer in de periode 1961-1974) weer onder contract nemen, zo luidt er een. In de peilingen scoort Soares laag. De verdeeldheid bij links, dat vijf van de zes kandidaten levert, maakt de zaak er niet rooskleuriger op. Maar de socialistische kandidaat geeft zich niet gewonnen. 'Cavaco is een econoom zonder enige visie op het gebied van cultuur en andere zaken', verklaart hij strijdvaardig. En de ongunstige peilingen maken deel uit van de propaganda van de media en het bedrijfsleven die Cavaco steunen. Als zijn politieke neus hem niet bedriegt zal Cavaco het niet redden in de eerste ronde. En de tweede ronde is voor hem, Soares weet het zeker. Alleen een lage opkomst kan roet in het eten gooien.

De socioloog José Gil, een van Portugals leidende intellectuelen, denkt evenwel dat het land bij deze verkiezingen definitief afscheid neemt van de bevlogenheid en het 'politiek-ideologische discours' van de Anjerrevolutie die in 1974 de democratie bracht. En dus ook van Mário Soares, die als geen ander zijn stempel heeft gedrukt op de overgang naar de vrijheid. Soares betreedt 'een universum waar hij niet meer toe behoort', zo schetste een andere commentator de terugkeer van de politieke dinosaurus.

Cavaco Silva, met zijn reputatie van een wat kille econoom en ietwat autoritaire technocraat, lijkt beter op zijn plaats in deze cultuuromslag. De conservatieve kandidaat bouwde zorgvuldig een presidentieel imago door tijdens de campagne nauwelijks in te gaan op de aanvallen van zijn tegenstanders. Over zijn eigen plannen liet de gedoodverfde winnaar evenmin iets los, wat hem op het verwijt kwam te staan dat hij het klinische product van politieke marketing was geworden. Wel liet hij bij herhaling weten dat hij zichzelf beschouwt als sociaaldemocraat. 'Sociaaldemocraten bestaan helemaal niet in de partij waar Cavaco uit voortkomt', hoont socialist Soares. 'Hij is gewoon rechts.'

Jongeren in de universiteitsstad Coimbra zorgden voor het enige incident tijdens de campagne door op hun manier uiting te geven aan wantrouwen over het gematigde imago van de conservatieve kandidaat. 'Alle kapitalistische varkens stemmen Cavaco, omdat ze fascisten zijn', aldus een spandoek dat ze ophingen tijdens de zegetocht van Cavaco door de stad. Na een klein handgemeen met de Cavaco-aanhang te zijn ontvlucht verklaarden de daders dat zij tot geen enkele partij behoorden en zondag ook niet van plan waren te gaan stemmen. Ook hier bleek de winst voor Cavaco Silva.

    • Steven Adolf