Rendement en risico

De vlag kon deze week uit bij een aantal grote Nederlandse pensioenfondsen. Na jaren van sterk teruglopende rendementen op hun belegde vermogen bleek 2005 een uitstekend jaar. Veel pensioenfondsen waren door de geleidelijke beurskrach van 2000 in de problemen gekomen. De miljarden die ze in aandelen hadden belegd, gingen deels verloren door het afkalven van de koersen. Tientallen grote en kleinere fondsen hadden moeite met het op peil houden van hun dekkingsgraad, de verhouding tussen het beschikbare vermogen en de pensioenverplichtingen. Sommige grepen hard in met premieverhogingen en afschaffing van het waarde- en welvaartsvast houden van de pensioenen, de zogeheten indexering. Maar de markt heeft haar heilzame werk gedaan. De Amsterdamse beursindex steeg vorig jaar met 25 procent. De beurzen in het Verre Oosten deden het goed en de beleggingsopbrengsten konden weer flink aangroeien. Kortom, de zorgen zijn voorbij.

Was het maar waar.

Gisteren brak paniek uit op de beurs van Tokio. Het beursbestuur zag zich gedwongen tot de uitzonderlijke maatregel van onderbreking van de aandelenhandel nadat een boekhoudfraude bij een internetbedrijf tot een golf aan verkooporders leidde. Iedereen wilde van zijn waardepapieren af, het computersysteem crashte, de handel werd stilgelegd. Het was ongetwijfeld een incident, maar veelzeggend was het wel. De aandelenbeurzen zijn, zoals het in het jargon heet, “volatiel': wisselvallig, instabiel. De winst van gisteren kan vandaag alweer worden prijsgegeven. En omgekeerd. Op de beurs is dat een bekend fenomeen. Voor beleggers met pensioenverplichtingen is het een signaal. Wees voorzichtig met al te enthousiast beleggen van pensioengelden in aandelen. Maak niet de fout van de rijke jaren negentig, toen aan de groei geen einde leek te komen en de beurzen record op record boekten. Sommige fondsen (en hun deelnemers: de werknemers en gepensioneerden) hebben hun ongefundeerde beleggingsoptimisme van destijds later duur moeten betalen.

Er komt nog iets bij. De belangrijkste aandelenbeurs ter wereld, Wall Street, heeft geen al te best jaar achter de rug. De Dow Jonesindex van Amerikaanse aandelen eindigde teleurstellend op het peil van begin 2005. Dat zegt weliswaar niet alles over de stand van 's lands economie, maar Wall Street is en blijft wel dé graadmeter voor beleggers. De Amerikaanse economie is deels gebouwd op het wankele fundament van begrotings- en handelstekorten. Die zijn inmiddels zo sterk opgelopen dat het naar algemene verwachting een keer fout zal gaan. De dollar kan devalueren, wat de exporten naar de VS duurder zou maken. Door de enorme Amerikaanse oorlogskosten (Irak, Afghanistan) is het onwaarschijnlijk dat Washington er snel in slaagt het miljardentekort op de lopende rekening weg te werken. Een dollarcrisis zou ernstiger gevolgen voor Europa en Azië hebben dan voor Amerika. Over de consequenties voor de aandelenbeurzen kan maar beter niet worden gespeculeerd, maar die zullen waarschijnlijk groot zijn.

Beleggers zijn dus gewaarschuwd. De vlag kan nog lang niet uit. Zolang de VS hun tekorten niet hebben weggewerkt, is de kans op een monetaire en economische crisis levensgroot aanwezig. Aandelen vertegenwoordigen risicokapitaal. Professionele beleggers als pensioenfondsen weten dat. Gelet op de groeiende monetaire instabiliteit doen ze er goed aan naar die kennis te handelen.