Milieuorganisaties boeken “historische' overwinning

Het Europees Parlement gaf de milieubeweging gisteren in Straatsburg een grotere rol bij het formuleren van milieubeleid in Europa. De chemielobby betreurt dit. “We hadden beter moeten opletten.“

Foeterend komen Susanne Kuschel en Anne Rose Lambers de “bloemenbar' van het Europees Parlement in Straatsburg binnen. De fleurige geel-rode motieven op het tapijt hebben geen merkbare invloed op hun humeur. “Niemand begrijpt ons“, klaagt Kuschel, medewerker van de Europese belangenorganisatie van chemische bedrijven (Cefic). “De milieubeweging niet, veel europarlementariërs niet, en zelfs onze collega's van andere bedrijfsorganisaties niet.“

“Die laten ons deze strijd grotendeels alleen voeren“, beaamt Lambers grimmig. “Nou, over een paar jaar piepen ze wel anders, als milieuorganisaties gevoelige informatie uit rapporten over onze producten gaan opvragen. Dan heeft iedereen weer de mond vol over de milieubeweging die van alles wil tegenhouden. We kunnen dan alleen maar zeggen dat we als bedrijfsleven beter hadden moeten opletten in januari 2006.“

De afgelopen dagen speelde zich in de wandelgangen van het immense vergadercomplex in Straatsburg een klassieke confrontatie af tussen milieuorganisaties en bedrijfsleven. Minder klassiek was dat dit gevecht zich in kleine kring afspeelde. Dit keer waren er geen pittige persconferenties zoals enkele maanden geleden, toen moest worden besloten over Europese chemiewetgeving (Reach). Nu geen rumoerige en druk bezochte parlementsvergaderingen met honderden leden zoals die soms op de televisie zijn te zien. De sfeer waarin een tiental parlementariërs dinsdagavond laat het onderwerp besprak waarover Kuschel en Lambers zich zo druk maken, benaderde eerder die van een stiltecentrum.

Ter tafel lag een van de onbekendste internationale verdragen aller tijden: “De conventie over informatie, publieke participatie bij besluitvorming and toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden'. Door kenners ook wel de Aarhus-conventie genoemd. In de gelijknamige Deense plaats werd in 1998 een VN-verdrag getekend dat de invloed en betrokkenheid van de burgerij bij milieukwesties moest vergroten. Landen die het Verdrag ratificeerden, waaronder Nederland, beloofden hun burgers meer te betrekken bij beslissingen over zaken die het milieu raakten en toegang te geven tot rapporten over bijvoorbeeld het gebruik van schadelijke stoffen in de natuur.

Ook de EU ondertekende het Verdrag. De Commissie begon enkele jaren geleden met voorbereidingen voor implementatie in de eigen wetgeving.

Meer nog dan het bedrijfsleven beseften milieuorganisaties dat ze de VN-conventie als breekijzer konden gebruiken om hun invloed in Europa te vergroten. Ze hadden immers zelf meegeschreven aan het Verdrag. “Aarhus is voor de milieubeweging wat Reach voor de chemiebedrijven was: het belangrijkste EU-onderwerp ooit“, zegt chemie-lobbyiste Lambers in de bloemenbar van het Parlement.

Ralph Hallo, medewerker van de Stichting Natuur en Milieu en mede-auteur van het Aarhusverdrag, formuleert het wat kalmer. Eén etage hoger dan de bloemenbar, in een van de spreekhokjes naast de plenaire vergaderzaal, legt hij uit: “Aarhus kan burgers helpen de transparantie van de ondoorzichtige Europese besluitvorming te vergroten. Belangrijke besluiten over bijvoorbeeld luchtkwaliteit worden te vaak voorbereid in ondoorzichtige Brusselse comitees van experts.“

Het grootste lobbysucces boekte de milieubeweging een aantal jaren geleden.Bij de implementatie in EU-wetgeving moest immers de vraag worden beantwoord: aan wie moet dat recht op informatie en participatie precies worden verleend? Aan “het publiek en zijn organisaties“, stelde het Verdrag van Aarhus. Nee, aan “verenigingen of organisaties die tot doel hebben het milieu te beschermen“, oordeelden de Commissie en Raad van Milieuministers in 2003. Milieuorganisaties dus.

Een onnodige versmalling die de milieubeweging bevoordeelt, maar het publieke belang schaadt, oordeelt Rinus van Schendelen. Deze politicoloog en gezaghebbend onderzoeker op het gebied van het (Europese) lobbywezen, voorspelt dat milieuorganisaties “met Aarhus in de hand“ een sterkere afvaardiging kunnen afdwingen in bijvoorbeeld de honderden expertgroups die de Europese Commissie adviseren. Deze groepen van deskundigen uit milieuorganisaties, bedrijfsleven en wetenschap hebben onder meer de in Nederland controversiële normen voor luchtkwaliteit voorbereid. “Ik kan me voorstellen dat niet iedereen bij ons na die luchtkwaliteitsdiscussie zit te wachten op een grotere invloed van de milieufreaks“, aldus Van Schendelen.

Ralph Hallo van Natuur en Milieu is het met Van Schendelen eens dat “Aarhus' de milieubeweging kan helpen om haar invloed in de expertgroups te vergroten. Anders dan Van Schendelen beoordeelt hij dat als positief, vooropgesteld dat de Europese raad van ministers die het laatste woord over “Aarhus' heeft, dit niet alsnog torpedeert. “Als dat niet gebeurt, wordt de doorzichtigheid van de Europese besluitvorming voor de burger verder vergroot.“

Met dat laatste bleken tijdens de “stiltesessie' van dinsdagavond diverse europarlementariërs het niet eens te zijn. Milieuorganisaties stellen hun eigen belang te vaak gelijk aan het publiek belang, stelde bijvoorbeeld de Finse Eija-Ritta Korhola (Europese Volkspartij) die het voorstel had voorbereid. Terwijl Ralph Hallo vanaf de publieke tribune toekeek , zei ze: “Het is schokkend om te zien hoe vaak milieuorganisaties zaken verkeerd voorstellen.“ Bovendien is het Parlement er zelf ook nog om transparantie bij Europese bestuurders af te dwingen, voegde haar Duitse partijgenoot Horst Schnellhardt, in een vorig leven dierenarts, eraan toe. “Ik heb geen zin om me te laten castrereren door milieuclubs.“

De EVP'ers steunden daarom een succesvolle aanval op een amendement dat het milieuorganisaties mogelijk moest maken eventueel naar de rechter te stappen als onvoldoende aan de Aarhus-verplichtingen zou zijn voldaan. “Een gemiste kans om Europa werkelijk dichter bij de burger te brengen“, reageerde Hallo gistermiddag op deze tegenvaller voor de milieubeweging. Hij verwacht dat deze toch naar de Europese rechter zal stappen om de nieuwe mogelijkheden die het Verdrag van Aarhus biedt, te verkennen.

    • Kees Versteegh