Machtsstrijd verlamt Poolse politiek

De Poolse regering heeft geen werkbare meerderheid en wil die waarschijnlijk ook niet. De regering wil verkiezingen, maar zegt dat niet hardop. Het resultaat: chaos in het parlement.

De eerste honderd dagen van de nieuwe Poolse regering zijn misschien ook wel de laatste. Want Polen stevent af op vervroegde verkiezingen.

Na drie maanden beschikt de regering van premier Marcinkiewicz nog steeds niet over een werkbare meerderheid in het parlement. Dat was eerst geen probleem, maar de komende weken buigen de parlementariërs zich over de staatsbegroting voor 2006. Als hierover geen overeenstemming wordt bereikt, komen er verkiezingen.

Tot nu toe werd aangenomen dat regeringspartij PiS (Recht en Rechtvaardigheid) zo'n scenario wil voorkomen. Maar de moreel-conservatieven lijken de laatste dagen juist aan te sturen op verkiezingen. PiS bezet een kwart van de parlementszetels, maar volgens peilingen zouden dat er nu veel meer kunnen worden.

Een snel groeiend legertje commentatoren gelooft dat PiS de huidige crisis niet wil oplossen, maar verergeren. Zo gaf president Lech Kaczynski, een van de oprichters van PiS, het parlement eergisteren een nieuwe, vervroegde deadline voor de goedkeuring van de begroting: eind deze maand, dus al over twee weken. Die deadline acht iedereen volstrekt onhaalbaar.

Dat geldt des te meer omdat het besluitvormingsproces in het parlement zo goed als stil ligt. Vorige week brak in de Sejm, het parlement, een opstand uit, toen parlementsvoorzitter Marek Jurek, ook van PiS, bepaalde parlementaire werkzaamheden die in zijn afwezigheid waren verricht bestempelde als een “staatsgreep“. De van een voorzitter verwachte onpartijdigheid liet hij varen. Gisteren eiste de oppositie Jureks hoofd, omdat zijn deadline voor de begroting (19 februari) niet overeenkomt met die van de president.

Overigens zei president Kaczynski gisteren, een dag na zijn onhaalbare ultimatum aan de Sejm, dat het parlement het eigenlijk niet kan maken om de kiezer na zo'n korte periode weer naar de stembus te sturen. De president, die een bemiddelaar zegt te willen zijn, droeg zo bij aan de totale verwarring die al bestaat.

De leider van PiS, Jaroslaw Kaczynski, de tweelingbroer van de president, deed gisteren zijn duit in het zakje. Hij presenteerde een “stabiliseringplan', een soort politiek non-agressiepact. Volgens hem kunnen verkiezingen worden voorkomen, maar dan moet de oppositie zich zes maanden koest houden. Hij wil geen kritiek meer horen op ministers en de begroting moet worden goedgekeurd.

Het is een kunst die Jaroslaw Kaczynski overigens als geen ander verstaat: voorstellen doen die de tegenpartij haast wel móét weigeren. Op deze manier kan hij een moeilijke beslissing - verkiezingen of niet - afschuiven. Geen politicus wil verantwoordelijk worden gehouden voor deze crisis en later worden gestraft door geïrriteerde kiezers. De Polen gaan niet graag naar de stembus. Tijdens de vorige verkiezingen kwam maar 40 procent opdraven. Kaczynski laat de keuze daarom graag over aan de oppositie.

De oppositie wil dat er alsnog een regeringscoalitie komt. Maar dat pad werd gisteren door Kaczynski definitief afgesneden. Kleinere partijen in het parlement zeiden vanochtend dat ze misschien het plan van Kaczynski toch gaan steunen. Ze zijn bang dat ze bij vervroegde verkiezingen helemaal worden weggevaagd.

“PiS wil alle andere partijen op een zijspoor zetten“, zegt politiek analist Piotr Kaczynski (geen familie), verbonden aan het Instituut voor Publieke Zaken in Warschau. “Politieke tegenstanders worden niet serieus genomen, maar behandeld als vervelende mensen die in de weg staan. Jaroslaw Kaczynski wil de macht monopoliseren.“

Donald Tusk, leider van de liberale oppositiepartij Burgerplatform, zei het gisteren zo: “PiS zoekt geen overeenstemming, maar absolute macht.“ En met die macht moet de zogenaamde “vierde republiek' worden opgericht: een moreel zuiver Polen, zonder corruptie, met waarden als katholicisme en patriottisme hoog in het vaandel, onder leiding van een sterke centrumrechtse partij.

Volgens politiek analist Kaczynski houdt zijn befaamde naamgenoot al maanden rekening met de mogelijkheid van vervroegde verkiezingen. “Terugblikkend op de eerste honderd dagen heeft het beleid van de regering alles weg van een verkiezingscampagne. De prijzen voor schoolboeken zijn verlaagd. De zomervakantie is met een week verlengd. De bijstand voor arme moeders is verhoogd. Populaire, maar op dit moment weinig relevante beslissingen.“

    • Stéphane Alonso