Criminelen maken de dienst uit in olierijk Nigeria

Hoe meer olie Nigeria exporteert, hoe meer geld er is om wapens te kopen. De voorgenomen uitbreiding van de olieproductie leidt daarom waarschijnlijk tot meer geweld.

Oliepijpleiding van Shell in Nigeria. De afgelopen week braken drie keer gevechten uit tussen rebellen en het Nigeriaanse leger rondom raffinaderijen van Shell. Foto AP A woman walks along an oil pipeline near Shell's Utorogu flow station in Warri, Nigeria, Sunday, Jan. 15, 2006. Nigerian troops battled militia fighters in swamps around a Royal Dutch Shell oil platform that militants attacked at dawn Sunday, the third assault on Shell oil facilities in less than a week in the troubled region. Shell confirmed the attack on the Benisede oil platform in the southern oil-rich Niger Delta and said some of its staff had been injured and taken to hospital. The company also said it had begun evacuating personnel from vulnerable facilities in the region because of worsening security. (AP Photo/George Osodi) Associated Press

Gangsters annex volkshelden zijn verantwoordelijk voor het toenemende geweld in de olierijke Nigerdelta van Nigeria. Wijdverspreide wrevel onder de bevolking van de delta, het ineenstorten van de openbare orde en de endemische corruptie bij de overheid leidden op steeds grotere schaal tot sabotage, ontvoering, aanvallen en diefstal van olie.

Een adviseur van Shell omschreef twee jaar geleden de situatie in de delta als “een politieke oorlogseconomie“ waarin de oliemaatschappijen hun geloofwaardigheid onder de bevolking hebben verloren. Criminelen hebben de overhand gekregen in de Delta. Zij wakkeren conflicten tussen de stammen aan en stelen olie.

Shell schiep onvoldoende banen in de bijna halve eeuw dat het concern al in de Delta aanwezig is. De adviseur concludeerde in zijn rapport dat Shell zich beter kon terugtrekken uit de Delta. Het bedrijf zou zich moeten concentreren op de oliewinning in de veilige wateren voor de Nigeriaanse kust.

Het 70.000 vierkante kilometer grote labyrint van kreken behoort tot de allerarmste gebieden van Nigeria. De Delta is een voorbeeld hoe oliewinning leidt tot verpaupering van de bevolking en aantasting van het milieu.

Opstandjes onder het Ogoni-volk van de Nigerdelta en internationale acties tegen milieuverontreiniging vestigden daar in de jaren negentig voor het eerst de internationale aandacht op. Actievoerders in de Delta, zoals de in 1995 geëxecuteerde schrijver Ken Saro-Wiwa, eisten een groter aandeel van de olie-inkomsten en een herstel van het milieu. De actievoerders kregen steun van de inwoners van de Delta en werden volkshelden.

De afgelopen jaren werd dat beeld minder scherp. De oliemaatschappijen begonnen sociale projecten maar werden daarbij speelbal van concurrerende bevolkingsgroepen. De telkens oplaaiende strijd tussen de stammen de Ijaw en de Itsekiri bij de stad Warri heeft al honderden burgerslachtoffers geëist. Bewoners begonnen oliepijpleidingen lek te steken om schadevergoeding van de olieconcerns af te dwingen. Een corrupte elite van politici en zakenlui kaapte de eisen van de actievoerders.

Deze corrupte elite speelt nu een hoofdrol bij onrust in de Delta. Volgens schattingen van de overheid en oliebedrijven worden dagelijks 200.000 à 300.000 vaten olie gestolen. In samenwerking met legerleiders, politie en ambtenaren wordt deze olie illegaal uit de pijpen gezogen, en vervolgens naar voor de kust dobberende tankers vervoerd.

Met de daarmee verdiende miljoenen dollars kwam de afgelopen jaren een grote stroom wapens de Delta binnen. Het gebied raakte gemilitariseerd: krijgsheren, milities en gewapende jongeren maken er samen met het regeringsleger en de marine de dienst uit. Iedere gewapende groep bakende zijn keizerrijkje af in de mangrove-moerassen.

Alle groepen maken gebruik van “nationalistische' slogans: meer autonomie, meer waardigheid, meer ontwikkeling en meer inkomsten voor de gemarginaliseerde bewoners van de Delta. Vaak zijn deze strijdkreten slechts een façade: opportunistische geluiden van gangsters annex helden. Vrijheidsbewegingen werden instrumenten van corrupte politici.

De tot voor kort onbekende Beweging voor de Emancipatie van de Niger Delta, die de aanslagen van de afgelopen dagen opeiste, zegt het op te nemen voor de wegens corruptie ontslagen gouverneur Diepreye Alamieyaseigha en voor de gearresteerde “vrijheidsstrijder' Dokubo-Asari.

Alamieyaseigha zou als gouverneur van de deelstaat Bayelsa in de Delta 3 miljoen dollar van de staat hebben gestolen. Dokubo-Asari is een militieleider. Hij was betrokken bij het stelen van olie én riep de inwoners van de Delta onlangs op tot een opstand. Op beschuldiging van hoogverraad werd hij in september gearresteerd.

Alamieyaseigha en Dokubo-Asari hebben gemeen dat ze beiden een hoger aandeel van de olie-inkomsten opeisen voor de Delta. Bovendien waren ze verbonden aan rivaliserende facties in de regeringspartij van Nigeria's president Obasanyo. Volgend jaar vinden er nationale en deelstaatverkiezingen in Nigeria plaats. Volgens mensenrechtenactivisten hebben politici de hulp ingeroepen van de krijgsheren en milities in de Delta voor hun machtsstrijd.

Zonder gewapende incidenten in de Delta exporteert Nigeria dagelijks 2,5 miljoen vaten per dag, waarvan de helft voor rekening komt van Shell. Het land verwacht dit jaar 10 procent meer te produceren. In 2010 wil het vier miljoen vaten per dag exporteren. Nigeria wordt dan een van de grootste olieproducenten ter wereld. In het nog immer door en door corrupte land zal het stelen van olie en daarmee de aankoop van wapens verder toenemen. De Delta wordt steeds meer onbestuurbaar.

    • Koert Lindijer