Poolse publieke omroep is rijk

Hoe staat de publieke omroep ervoor in de rest van de wereld? In het eerste deel van een wekelijkse serie vandaag Polen. 'Als je naar de journaals op de verschillende zenders kijkt, zie je steeds een heel ander land.'

Bel in Polen 's avonds nooit iemand om tien over acht. Want dan zitten tien miljoen van de 38 miljoen Polen aan de buis gekluisterd voor M jak Milosc, ofwel L van Liefde, de best bekeken soap van het land. Voor wie het allemaal kan missen een ideaal moment om boodschappen te doen.

M jak Milosc is het vlaggenschip van de Poolse publieke televisie (TVP). Het is een van de vele populaire soapseries die door de publieke omroep worden geproduceerd. 'TVP is eigenlijk heel commercieel', zegt Edyta Lyszkowska van onderzoeksbureau AGB Nielsen. 'De missie zoals beschreven in de wet wordt niet vervuld, maar de politiek staat het oogluikend toe.'

Dankzij dat gedoogbeleid heeft TVP zich sinds de val van het communisme heel goed staande weten te houden tegenover commerciële nieuwkomers. In Nederland dreigt het marktaandeel van de drie publieke zenders onder de 30 procent te dalen door de zware concurrentie van RTL, SBS en nieuwkomer Talpa. In Polen zitten juist de 'commerciëlen' in de verdrukking. De drie kanalen van TVP hadden in 2005 samen een marktaandeel van ruim 51 procent. Polsat, het eerste commerciële tv-station na de val van het communisme, en het sinds een jaar beursgenoteerde TVN, onderdeel van de Poolse mediagroep ITI, zaten elk rond de 15 procent. En dat zitten de twee belangrijkste commerciële zenders al jaren.

Maar TVP betaalt voor die politieke 'bescherming' ook een hoge prijs. 'In Polen is televisie heel erg politiek gekleurd', zegt Rinke Rooyens, een in Warschau werkzame Nederlandse tv-producent. Lyszkowska: 'Als je naar de journaals op de verschillende zenders kijkt, zie je steeds een heel ander Polen. De laatste vier jaar was TVP toch vooral een propagandamachine voor de toen regerende sociaal-democraten.'

De nieuwe conservatieve regering, die sinds oktober in het zadel zit, is al druk doende om hier korte metten mee te maken. Onlangs werd nieuwe regelgeving doorgedrukt, waarmee de regering de publieke omroep en de Poolse programmaraad kan gaan domineren. Zelfs de commerciële zenders worden hier zenuwachtig over. Rooyens: 'De programmaraad gaat over de licenties om te mogen uitzenden.'

Het hoofdkantoor van TVP in Warschau maakt aan de buitenkant een afgeleefde indruk. Binnen is het niet beter. De vloerbedekking is versleten, de toiletten zijn uit de mode en de bankstellen op de gang hebben zitkuilen. Maar schijn bedriegt. TVP is rijk. 'De zender ruimt buitensporig veel zendtijd in voor reclame en ontvangt daar bovenop nog eens het kijkgeld van de belastingbetaler', zegt Lyszkowska.

Elk van de 13 miljoen tv-huishoudens in Polen moet in principe betalen voor de staatstelevisie. In de praktijk betalen veel kijkers niet, tot opluchting van de commerciële tv-bazen. Die schreeuwden dan ook moord en brand toen de vorige regering ontduiking moeilijker wilde maken door het kijkgeld te koppelen aan de inkomstenbelasting. Het plan ligt voorlopig in de la, maar gezien de begrotingsproblemen van de huidige regering kan het er ook zo weer uitkomen.

Dat TVP geld heeft, bleek twee jaar geleden, toen het opeens voor dumpprijzen reclame-ruimte begon te verkopen en daarmee commerciële tv-zenders de duimschroeven aandraaide. TVP vocht zich zo keihard de advertentiemarkt in. TVP1 en TVP2 verkochten vorig jaar samen voor 2 miljard zloty (520 miljoen euro) aan reclameblokken. Commerciële concurrenten TVN en Polsat verkochten in die periode voor respectievelijk 1,4 miljard en 1,7 miljard zloty aan reclametijd.

Volgens Rooyens, die vooral voor TVN werkt maar sinds kort voor TVP de Poolse versie van Wedden dat produceert, moet het succes van de publieke zender niet worden overschat. 'TVP doet het goed in de statistieken omdat het als enige zender landelijke dekking heeft', zegt Rooyens. 'Een zender als TVN heeft maar 60 of 70 procent dekking en heeft dus altijd een achterstand in de kijkcijfers.'

De jaarlijkse toptien van best gewaardeerde programma's wordt al jaren gedomineerd door de staatszender, met programma's als M jak Milosc. Daar staat tegenover dat het oude, vertrouwde TVP-journaal, Wiadomosci, inmiddels minder goed wordt bekeken dan Fakty, van TVN. TVN is sterk in nieuws. Het heeft een voltijds nieuwskanaal en het had vorig jaar de beste kijkcijfers tijdens het belangrijkste nieuwsfeit in Polen, het overlijden van paus Johannes Paulus II. Zelfs beter dan M jak Milosc.