Leg nu wegen aan en maak er later weer natuur van

Een kilometerheffing gekoppeld aan het versneld uitbreiden van het wegennet is dé oplossing voor het fileprobleem. Er moet wel snel mee worden begonnen, vindt Jan Hartman.

Demografische en economische trends wijzen uit dat de mobiliteitsgroei in Nederland eindig is. De bevolking groeit tot 2035, en daalt weer in de decennia daarna, concludeert het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook het economisch zwaartepunt verplaatst zich op de langere termijn, onder meer door de Europese eenwording en de sterk opkomende markten in Azië, China in het bijzonder. Beide trends verminderen de druk op ons wegennet. Dat neemt niet weg dat we nu kampen met een groot mobiliteitsprobleem.

We hebben dringend meer wegcapaciteit nodig. Met de Nota Mobiliteit wil de Nederlandse overheid de economie een impuls geven. We verplaatsen ons van A naar B omdat dit economisch nut heeft. Het dichtslibben van het wegennet belemmert het economisch functioneren van Nederland. We kampen met acute mobiliteitsnood. Een vergelijking met woningnood is illustratief: bij krapte bouwen we huizen bij en dringen we niet de vraag terug.

Invoering van kilometerheffing draagt in sterke mate bij aan het oplossen van onze mobiliteitsproblemen. Het maakt het gebruik van de auto duurder, terwijl de vaste lasten afnemen. Alleen veelrijders krijgen te maken met kostenverhoging. Deze maatregel zal daarom het 'economische verkeer' vooral treffen.

De hogere directe transportkosten hoeven zich echter niet te vertalen in duurdere producten en diensten. Door uitbreiding van de bestaande wegen en bewuster autogebruik neemt de bereikbaarheid toe. De kans op grote verliezen door stil te staan in de file, neemt sterk af. En daar zit de winst.

Belangrijk is derhalve om ons bestaande wegennet nu uit te breiden. De planvoorbereiding bij uitbreiding van infrastructuur kost veel tijd. Reconstructie van een wegtracé van vijf kilometer kan snel 10 jaar duren voordat het gereed is. Voor versnelling van de procedures is creativiteit nodig. Voorbereidings- en besluitvormingsprocedures kunnen (deels) met elkaar worden vervlochten en parallel aan elkaar worden ingezet. Als we daarnaast besluiten nemen op hoofdlijnen en slimmer omgaan met inspraaktrajecten en reactietermijnen, winnen we jaren.

De kosten van versnelling van wegprojecten kunnen gedekt worden door invoering van een 'prijs per passage', een soort tolheffing. De Tweede Kamer is hier voorstander van. Dit is eerder een financieringsconstructie dan een methode om autogebruik te sturen. Desondanks is het een uitstekend idee om bij te dragen aan het herstel van de balans tussen vraag en aanbod op de mobiliteitsmarkt.

Er zal maatschappelijk veel meer draagvlak zijn voor een 'versnellingsprijs' die wordt geheven nádat infrastructuur is aangelegd, dan voor een eerder geopperde knelpuntheffing, die pas na een aantal jaren voldoende geld genereert om het knelpunt op te heffen. Daarmee zou immers het zo gevreesde beeld dat men 'betaald in de file staat' waarheid worden. Het invoeren van een slim systeem met tolpunten kan voor een relatief laag bedrag. Ook is het eenvoudig in gebruik. Zo kun je 'tags' in je auto plaatsen die automatisch voor je registreren waar en hoe laat je passeert. Stoppen en handmatig betalen is verleden tijd.

Nieuwe infrastructuur hebben we nú nodig. Ons activiteitenpatroon groeit de komende decennia nog door. Het aantal Nederlanders loopt immers op, tot 17 miljoen in 2035. Maar voor de verre toekomst, richting 2100, moeten we er rekening mee houden dat de bedrijvigheid en de reislustigheid weer afnemen. Dat geeft net voldoende ruimte om de investeringen in het wegennet af te schrijven, maar dan moeten we niet nog twintig jaar wachten met aanleg.

Het is niet ondenkbaar dat de nu aan te leggen weginfrastructuur overbodig is over 75 tot 100 jaar. Mocht dit het geval zijn, dan geven we de ruimte weer terug. Net als bij de plannen voor het Wieringerrandmeer, in de kop van Noord-Holland. 75 Jaar na drooglegging wordt het land mogelijk weer teruggegeven aan het water.

Jan Hartman is senior specialist verkeer en vervoer bij advies- en ingenieursbureau Grontmij. Hij is deelnemer aan de Mobiliteitsdagen 2006, die vandaag en morgen in Rotterdam worden gehouden.

    • Jan Hartman