Antieke film nieuw leven ingeblazen

Een man op straat neemt zijn hoed af en groet de camera. Hij staat voor het Kinematograf Theater, een van de eerste Weense bioscopen. Het is alsof hij zegt: 'Ik groet u onbekende toeschouwer uit de toekomst. Ik ken u niet. Maar dankzij dit wonderlijke apparaat dat hier voor mij staat, kent u mij wel.'

Moeten we het een tijdmachine noemen? Het is de tijd van wandelstokken en handkarren. Het is 1912 en het beschreven beeld komt uit een filmfragment dat de Oostenrijkse 'filmmaker zonder camera' Gustav Deutsch gebruikte in zijn nieuwste uit archiefmateriaal gemonteerde film Welt Spiegel Kino.

Drie straattaferelen selecteerde Deutsch daarvoor uit de begindagen van de bioscoopcultuur: taferelen uit Wenen, Surabaya en Porto. Voorwaarde was dat er een bioscoop in voorkwam, zodat hij ook filmfragmenten kon gebruiken uit de films die daar op dat moment werden vertoond.

Via slowmotion, overvloeiers en een associatieve montage creëerde Deutsch een soort loops die achter bijna alle beelden een fictief verhaaltje prijsgeven. Zo wordt het jongetje dat we de Erdbergstraße zien oversteken ineens een soldaat, of een gewichtheffer. Deze speelse omgang met antiek filmmateriaal ontdoet het van zijn plechtigheid. Deutsch brengt het tot leven, niet alleen als archivaris maar ook als spitsvondige fantast.

In Welt Spiegel Kino, de titel zegt het al, weerspiegelt film evenzeer het leven als andersom. De terloopse wandelingen door verdwenen straten blijken ons ineens veel te vertellen over keizerrijken die op instorten staan (Wenen ten tijde van de dubbelmonarchie), de overgang van kolonialisme in de moderne tijd (Surabaya in Nederlands-Indië) en de opkomst van een fascistisch generaalsregime (Porto).

De muziek klinkt er zo betoverend sprookjesachtig bij, alsof speciaal voor deze gelegenheid de raderen van de tijd weer in beweging zijn gezet. Samen met het gebruik van slowmotion, die een heldere roes bij de kijker veroorzaakt, maakt dat Welt Spiegel Kino tot een verkwikkende filmervaring.

Welt Spiegel Kino. Regie: Gustav Deutsch. In: Filmmuseum, Amsterdam.