Verenigd in actie tegen Europa

De havenrichtlijn moet de gesloten markten van de Europese havens openbreken. Maar havenarbeiders vrezen voor hun baan, en demonstreerden daarom gisteren fel. 'Het zijn geen doetjes.'

Dockers from several European countries protest during a demonstration against the European Commission's proposed revised port services package in Strasbourg January 16, 2006. The package, aimed at liberalising port services, will be debated by the European Parliament on Tuesday in Strasbourg. REUTERS/Vincent Kessler Europese havenarbeiders demonstreerden gisteren in Straatsburg tegen de EU-havenrichtlijn. Foto Reuters REUTERS

De telefoon van Niek Stam, vakbondsbestuurder van FNV Bondgenoten in de Rotterdamse haven, ging gisterochtend. Aan de lijn verontruste havenarbeiders. Ze waren met de auto vertrokken voor een demonstratie tegen de Europese plannen om havendiensten te liberaliseren. En nu stonden ze in Brussel, want daar kwamen die plannen toch vandaan? 'Maar het is hier zo rustig', zei een van hen door de telefoon tegen Stam. Die legde uit dat het Europees Parlement in Straatsburg vergadert.

Duizenden havenarbeiders uit Spanje, Frankrijk, België en Nederland kwamen daar gisteren naartoe. Verenigd demonstreerden ze tegen 'Europa'. Net als in 2003, toen het parlement een soortgelijk plan torpedeerde, liep het uit de hand. Enkele auto's werden in brand gestoken. De politie zette waterkanonnen en traangas in. De schade: honderdduizenden euro gebroken glas en een agent die met zware hoofdwonden naar het ziekenhuis moest. 'Het zijn geen doetjes', zegt Niek Stam.

Maar misschien is het wel een beroepsgroep die tot uitsterven gedoemd is?

Aan de plannen van de Europese Commissie ligt een simpele economische redenering ten grondslag. In veel Europese havens zijn de werknemers die schepen laden en lossen in dienst van één bedrijf, of van maar een paar. Sommigen zijn zelfs ambtenaren. De 'havenrichtlijn' moet die gesloten markten openbreken. Meer concurrentie, redeneert Brussel, betekent lagere prijzen. En dat is goed voor de economie van een continent waar 40 procent van de interne handel over zee gaat.

De havenarbeiders hanteren een redenering die net zo simpel is. Als iedereen in de toekomst een schip mag laden of lossen, dan mogen ook de bemanningsleden van schepen dat doen. Die zijn goedkoper en dus verliezen de havenarbeiders hun baan. Dat is genoeg reden om tegen 'Brussel' te zijn, met of zonder Europese Grondwet.

Hoeveel banen zijn ermee gemoeid? Dat is niet precies becijferd, zegt Niek Stam. Hij vreest direct voor het lot van de sjorders. Dat zijn de werknemers die containers vastzetten, in Rotterdam 350 man. En hij is bang dat veel havenarbeiders die de komende jaren met pensioen gaan niet meer worden vervangen. 'In de Rotterdamse haven zijn nu nog 5.200 man direct betrokken bij de overslag. Als je kijkt naar hun leeftijd dan zijn 1.850 daarvan weg in 2009. En in 2017 nog eens 1.300. '

Havens zijn niet alleen van economisch belang, maar ook politiek. Het is een van de laatste sectoren waar een nationale overheid nog op grote schaal staatssteun kan geven. Op zich is dat niet zo gek: een haven aanleggen kost veel geld.

Maar mag een overheid ook een vaarweg baggeren, en tot waar? Een kade kan in het ene land onderdeel zijn van een terminal, en dus bij een onderneming horen. In een ander land heet zo'n kade misschien een 'waterkering' en is die de verantwoordelijkheid van de overheid. In de havenrichtlijn, die morgen waarschijnlijk wordt weggestemd, staat ook dat er duidelijkere regels moeten komen voor staatssteun aan havens - overigens nog zonder nadere omschrijving van die regels.

De staatssteun aan havens komt in de toekomst vast opnieuw aan de orde. Maar de havenarbeiders waarschuwen al voor nieuw gevaar op korte termijn. Volgende maand vergadert het Europees Parlement over een ander omstreden plan: de dienstenrichtlijn. Die moet zorgen voor een vergaande liberalisering van álle diensten in de Europese Unie. Parlementariërs hebben gewaarschuwd dat die richtlijn ook kan worden toegepast op havenarbeiders. Oliver Drewes, woordvoerder van Europees Commissaris McCreevy (Interne Markt) betwijfelt dat. 'Om in een haven diensten te verlenen moet je je er toch al gauw vestigen. En dat staat de dienstenrichtlijn niet toe.' De vakbonden willen niettemin opnieuw actie voeren. Niek Stam: 'We hebben nu laten zien wat we kunnen.'

    • Jeroen van der Kris