Duitsers zijn gek op Frau Antje

Felle concurrentie op de Europese markt voor kaas dwingt Nederlandse zuivelproducenten tot samenwerking. In Duitsland wordt 'Frau Antje' weer ingezet.

Ze heeft blonde vlechtjes die onder haar witte hoofdkapje uitsteken, ze draagt een rood met blauwe jurk met houten klompen en ze wordt gezoend door de Duitse landbouwminister. 'De Duitsers zijn dol op me. Ik mag alles. Zelfs een beetje ondeugend zijn.'

Haar naam is Frau Antje: het blonde Hollandse melkmeisje in klederdracht dat in Duitsland symbool staat voor Nederland, meer nog voor kaas uit Nederland. Frau Antje heeft net samen met de Nederlandse landbouwminister Veerman (CDA) zijn nieuwe Duitse ambtgenoot Seehofer (CSU) welkom geheten bij de Nederlandse stand op de grootste landbouwbeurs van Europa, de Grüne Woche in Berlijn.

Het beeld van Frau Antje, het Hollandse kaasmeisje, is in eigen land een beetje belegen, net als klompen en molens. Zo niet in Duitsland. Daar kunnen ze geen genoeg van haar krijgen. Die populariteit in Duitsland wordt sinds kort maximaal uitgevent door de Nederlandse zuivelindustrie. Die brengt nu kaas op de markt onder de merknaam Frau Antje.

Antje moet ervoor zorgen dat de liefde van de Duitsers ook omgezet wordt in harde euro's. Dat is nodig omdat de kaasmarkt onder druk staat. Exporteerde Nederland in 1995 nog 222 miljoen kilo kaas naar Duitsland, ter waarde van 790 miljoen euro, in 2004 was het gedaald tot 192 miljoen kilo voor 648 miljoen euro.

Dat komt door de toenemende concurrentie op de Europese kaasmarkt. Andere Europese zuivelproducenten hebben de voordelen van kaas ontdekt (lang houdbaar en daardoor makkelijk verhandelbaar) en zijn ook kaas gaan produceren. Daardoor neemt het aanbod toe en dalen de prijzen.

Het is opmerkelijk dat de 'Hollandse' Frau Antje inmiddels meer onderdeel is van de Duitse dan van de Nederlandse folklore. Sinds 1961 wordt Frau Antje als marketinginstrument ingezet om Goudse, Edammer en al die andere Nederlandse kazen onder de Duitse aandacht te brengen. In 1999 stopte het Zuivelbureau kortstondig met Frau Antje. 'Ze was in retraite', klinkt het nu een tikje eufemistisch uit de mond van een vertegenwoordiger van de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO).

De echte reden voor Frau Antjes tijdelijke afwezigheid als beeldmerk van de Nederlandse kaasindustrie was een artikel in het Duitse weekblad Der Spiegel. In het tijdschrift stond het Nederlandse kaasmeisje afgebeeld met een grote joint als illustratie van een artikel over het Nederlandse drugsbeleid. Die associatie was voor de verschillende zuivelproducenten reden om het marketingconcept van het kaasmeisje los te laten. Dat bleek geen succes. Er ontstond ophef over het verdwenen kaasmeisje. De populaire Duitse krant Bild riep vol afschuw dat Frau Antje 'dood' was. Het kaasmeisje was binnen een jaar terug.

Naast het gezamenlijke merk Frau Antje is ook gekozen voor één fysieke vertegenwoordigster. Inmiddels is dat voor het zesde jaar Madeleen Driessen (33). Ze maakt dit jaar voor de zevende keer de Grüne Woche mee en hoopt in de toekomst nog zeker drie keer in Berlijn te komen als Frau Antje.

NZO-directeur Kees Pette vertelt waarom er besloten is om gezamenlijk een merk te ontwikkelen voor de Duitse markt. Hij benadrukt het grote belang van kaas in de landbouwproductie in Nederland. 'Zo'n 50 tot 60 procent van de Nederlandse melk gaat naar de productie van kaas. Veel daarvan gaat weer als exportproduct naar Duitsland. Reden voor de NZO om voor de Nederlandse zuivelindustrie Frau Antje als merk te ontwikkelen. Belegen kaas wordt als 'Pikantje van Antje' door de Nederlandse kaasproducenten gezamenlijk op de Duitse markt gebracht. Ook brengen we nu gezamenlijk boter op de Duitse markt.'

Pette benadrukt dat Nederland een voordeel heeft door alle fusies van zuivelproducenten in Nederland uit het recente verleden. 'Daardoor hebben we een schaalvoordeel op Duitse producenten. Maar dat gaat natuurlijk ook daar gebeuren. Die ontwikkelingen proberen we op deze manier het hoofd te bieden.'

Ook minister Veerman kent de problematiek van de kaassector. 'Veel producenten zijn overgestapt van boter naar kaas. Dat heeft zijn effect. Maar de promotie van Duitse kaas door Frau Antje is een succesnummer. De Duitsers vinden Frau Antje prachtig.'

    • Arne Hankel