Driehonderd getuigen, nog geen verdachte

Een speciaal team moet de politie van Nijmegen behoeden voor een tunnelvisie in het onderzoek naar de moord op activist Louis Sévèke. Maar kan er wel een tunnelvisie ontstaan als er nog geen verdachte is?

In het onderzoek naar de moord op de Nijmeegse activist Louis Sévèke moet een speciaal 'tegenspraakteam' ervoor zorgen dat de rechercheurs zich niet laten verblinden door een 'tunnelvisie'. Uit de evaluatie van de Schiedamse Parkmoord-zaak was gebleken dat een onderzoeksteam zich makkelijk vastbijt in één scenario.

Twee maanden na de dood van Sévèke dringt zich de vraag op of in dit onderzoek niet het tegenovergestelde dreigt: justitie houdt nog steeds alle opties open en lijkt uit angst voor een 'tunnelvisie' wel erg weinig focus te hebben. Was Sévèke op 15 november een toevallig slachtoffer, of was de moord een berekende aanslag? De 41-jarige activist werd op straat doodgeschoten door een blanke man met kort haar en een blauwrode sporttas. En uit welke hoek kwam de schutter? Het zijn kernvragen waar de politie in Nijmegen naar eigen zeggen nog steeds geen antwoorden op heeft.

Misschien dat het 'Bamboeteam' van inmiddels 31 rechercheurs in november een wat ongelukkige start maakte, al wil het OM vragen daarover 'in het belang van het onderzoek' niet beantwoorden. In kringen van juristen heerst onbegrip over het feit dat de politie de plaats van het misdrijf vrijgaf, om drie dagen later in de buurt nog eens sporenonderzoek te doen. Volgens de politiewoordvoerder ging dat nieuwe sporenonderzoek om een plek op zeker honderd meter van de plaats van het misdrijf verwijderd. 'Eén van de door ons bedachte scenario's was dat de schutter op die plek Sévèke zou hebben opgewacht. We wilden weten of hij daar sporen heeft achtergelaten, dingen weggegooid.'

Vervolgens moest de Nijmeegse burgemeester en korpsbeheerder Ter Horst toegeven dat er geen goede beelden van de mogelijke dader waren. Het uitgaansgebied waar Sévèke de dood vond, hangt vol met beveiligingscamera's. Maar geen daarvan had goede beelden gemaakt. Justitie moest het doen met een compositietekening op basis van twijfelachtige aanwijzingen van getuigen. Zo zeggen sommige getuigen dat de schutter een bril droeg, andere juist weer niet.

Ook bestaan er vragen over het uitblijven van snel 'tactisch onderzoek' naar de moord. Onmiddellijk was duidelijk dat het slachtoffer iemand was die vijanden had gemaakt, onder meer na publicaties waarin de identiteit werd onthuld van geheim agenten die in de linkse beweging waren geïnfiltreerd. Maar co-auteur Ed Bruinvis van één van die boeken, Operatie Homerus uit 1998, wachtte een paar dagen en belde toen zelf maar eens naar de politie in Nijmegen. Bij het publiceren van dat boek waren Bruinvis en Sévèke zich bewust geweest van de risico's. Hun persoonlijke veiligheid was onderwerp van gesprek geweest.

Het weekblad Vrij Nederland liet in december oud-kraker Dave Nobel aan het woord. Die was in 1989 door de groep van Sévèke ontmaskerd als BVD-infiltrant. 'Ik begrijp niet dat de politie hier nog niet is geweest. Ik heb een motief.' Nobel zegt destijds urenlang door Sévèke in een kelder van kraakpand De Grote Broek te zijn verhoord. Daarbij zou hij zijn geïntimideerd en zou er een felle lamp op zijn gezicht zijn gezet. Overigens wordt dat verhaal ontkend door bekenden van Sévèke. Volgens Eveline Lubbers, die als onderzoekster betrokken was bij die onthullingen, is Nobel 'een praatjesmaker'.

Inmiddels zegt de politie ruim driehonderd getuigen te hebben gehoord, en diverse scenario's te onderzoeken. Daarbij is het netwerk van vrienden en relaties van Sévèke in kaart gebracht. Maar de politie sluit niet uit dat daar nog gegevens bij zullen komen: 'Zo'n onderzoek is niet statisch', aldus de woordvoerder. De politie geeft toe dat het onderzoek 'heel veel tijd' kost. 'Maar als je veel vraagt, krijg je dus ook veel informatie. Daarnaast was Sévèke ook buiten Nijmegen actief, dus dat vergt een extra investering.' Volgens de politie draagt het onderzoek nog steeds een 'breed' karakter.

Familie en vrienden maken zich zorgen of de moord ooit wordt opgelost. Zelf zeggen ze nog geen clou te hebben. De man van de compositietekening lijkt niet op iemand die in de Nijmeegse actiewereld bekendstaat, zo laten diverse bekenden weten. Na het tonen van de foto op 6 december zijn er volgens de politie ruim honderd tips binnengekomen, maar die hebben nog niet naar een concrete verdachte geleid. De politie zoekt ook nog steeds naar de inzittenden van de bordeauxrode personenauto die op de avond van de moord in de Van Welderenstraat geparkeerd stond. Er zijn getuigen die uit die auto een man zagen stappen die na de knallen weer instapte en wegreed.

Een complicatie die het onderzoek in de eerste maanden trof, was dat veel bekenden van Sévèke een moeizame relatie met de autoriteiten onderhouden. Het netwerk rond hem steekt veel energie in het ontmaskeren van misstanden in de behandeling door die autoriteiten van groepen als illegalen en krakers. Op de website die fungeert als spreekbuis van familie en vrienden is te lezen dat tijdens de soms urenlange ondervragingen 'veel vragen [werden] gesteld over privé-zaken en andere activisten'. 'We zijn ons er ook van bewust dat deze informatie ook anders gebruikt kan worden. Voor velen een moeilijke afweging.' Toch zegt de groep rondom Sévèke de indruk te hebben dat de meeste mensen uiteindelijk hun reserves laten varen en meewerken.

Na de moord rees de vraag of de Nijmeegse politie wel onpartijdig genoeg was voor dit onderzoek. Het slachtoffer was immers een luis in hun pels geweest. Maar volgens de politiewoordvoerder heeft 'de integriteit' van het korps intern 'nooit ter discussie' gestaan.

De instelling van het 'tegenspraakteam' had 'absoluut niets' te maken met integriteit, aldus de politie. Dat team was ingesteld om het onderzoek te behoeden voor een 'tunnelvisie', zoals beschreven door de commissie-Posthumus die de Schiedamse Parkmoord onderzocht. Posthumus maakt een onderscheid tussen de 'identificatiefase', waarin gezocht wordt naar de dader, en de 'bewijsfase', waarin een zitting voor de rechter wordt voorbereid. In de Parkmoord kwam de 'tunnelvisie' in de bewijsfase, na de bekentenis van een verdachte. Posthumus schrijft: 'Juist in de tweede fase is de organisatie van tegenspraak van belang.' Voorzover bekend moet in het Sévèke-onderzoek de eerste verdachte nog worden geïdentificeerd.