'Deschröderisering' relatie Berlijn-Moskou

Kanselier Merkel heeft de nauwe vriendschap tussen Duitsland en Rusland onder haar voorganger Schröder vervangen door een meer pragmatische relatie. President Poetin had daar gisteren geen bezwaar tegen.

Beleefd, zakelijk en rationeel: het eerste bezoek van de Duitse bondskanselier Angela Merkel aan de Russische president Vladimir Poetin verliep zoals beide partijen dat vooraf wensten. Na zeven uur Moskou zat de bondskanselier alweer in het vliegtuig naar Berlijn.

Merkel en Poetin bespraken gisteren lopende zaken als een gezamenlijk standpunt tegenover Iran en de energiepolitiek, en zoals verwacht liep het gesprek onverwachts uit tot een lengte van drie uur. Merkel stipte tijdens de afsluitende persconferentie 'heikele punten' aan, zoals Tsjetsjenië en democratie, noemde de westerse 'irritatie' over een recente wet die niet-gouvernementele organisaties (ngo's) onder streng staatstoezicht stelt. Maar tegelijk gaf ze Poetin het groene licht die wet te tekenen met de opmerking 'dat wij zeer nauwgezet zullen volgen hoe deze wet wordt geïmplementeerd'.

Haar gastheer staarde op dit soort momenten neutraal in de verte en antwoordde dat ook bij 'zaken waarover we van mening verschillen' het gesprek 'open en vriendelijk verlopen' was. Waarna Merkel zich naar de Duitse ambassade spoedde voor een receptie met kritische Russische mensenrechtenorganisaties, iets wat haar voorganger Schröder placht te vermijden. Maar anderzijds bediende ze Poetin op zijn wenken door uit te leggen dat je landen democratie niet schematisch kan opleggen, het enige citaat dat de Russische televisie van haar uitzond.

Tot zover de 'deschröderisering' van de Duits-Russische relatie en de degradatie van 'vriendschap' tot 'strategisch partnerschap' waarover de Russische pers de afgelopen dagen somberde. De Oost-Duitse domineesdochter zou inherent kritisch zijn over Rusland. De pers signaleerde vooraf dat de Duitse politiek elite, voorheen zo stil over Rusland, de nieuwe bondskanselier openlijk onder advies bedolf bij haar eerste bezoek aan Moskou. Zeg tegen Poetin dat hij zich aan de spelregels van de wereldeconomie moest houden om van Rusland een volwaardig lid van de club van industrielanden G-8 te maken, liet bijvoorbeeld haar eigen minister van Financiën Steinbrück (SPD) weten. Hij verwees naar de recente 'gasoorlog', waarin Rusland buurland Oekraïne van gas afsneed. Poetin deed die crisis gisteren af als Russische miscommunicatie. 'Onze fout was niet helder, netjes en tijdig uit te leggen wat er in essentie gaande was.' Merkel sprak hem niet tegen.

Zo bleef de toon gisteren koel, maar was van vrieskou nooit sprake. Terwijl de symboliek zo voor de hand lag. Warm lenteweer bij Merkels eerste bezoek aan Washington, gisteren Siberische vorst in Moskou, want samen met de bondskanselier arriveerde een koufront in de Russische hoofdstad. Maar ook bij het eerste bezoek van Poetin aan kanselier Schröder in 2000 merkte de Duitse pers weemoedig op dat de warme band die hun voorgangers Jeltsin en Kohl in de sauna hadden gesmeed, verleden tijd was.

Merkel wil Poetin voorlopig aanspreken op diens 'pragmatisme en rationaliteit', en de Russische leider heeft daartegen geen bezwaar. Voor het overige vond de Russische pers Merkel vooral vermoeid ogen, haar optreden was volgens Kommersant machinaal en routineus. Poetin was meer op dreef, wimpelde kritiek af met de dooddoener altijd open te staan voor een 'constructieve en open dialoog' en benadrukte de 'steeds nauwere economische betrekkingen'. Ook stelde hij dat de strijd tegen terrorisme 'zeer hard, maar in alle openheid' moet verlopen.

Als zakenpartners hadden de leiders veel te bespreken. Duitsland is Ruslands grootste handelspartner, de handel steeg dit jaar naar ruim 26 miljard euro. Hoewel Rusland voor Duitsland slechts de veertiende afzetmarkt is, is het voor een derde van haar gasimport van Rusland afhankelijk. Naast Iran was dat gisteren dan ook het hoofdonderwerp. Poetin wilde Merkels steun voor de Oostzee-pijpleiding, een miljardenproject dat Duitsland en Rusland een directe gasverbinding geeft. Merkel kwam eerder tegemoet aan de Poolse angst voor Russische energiechantage door een vertakking van de pijpleiding naar Polen voor te stellen. Zij noemde het project gisteren een 'strategisch project' dat 'tegen niemand was gericht'.

Kommersant vermoedt dat Merkel ook heeft gelobbyd voor Airbus, nu dat met Boeing rivaliseert voor de vervanging van de uit de Sovjettijd stammende luchtvloot van Aeroflot. De Russen hopen dat Merkel de zieltogende Russische burgervliegtuigindustrie in ruil voor een grote aankoop een prominente rol in Airbus kan aanbieden. En Siemens, dat vorig jaar een bod op machinefabriek Silovije Masjini zag mislukken, heeft nog altijd plannen zijn productie in Rusland uit te breiden.