Buitenlandse opkopers storten zich op AEX

Een golf van geld rolt over Europa. Angelsaksische opkopers slaan hun slag. Ook in Nederland. Is het bod op VNU het begin van een uitverkoop?

Nog even, en Nederland is het België van Europa. In de jaren negentig kochten buitenlandse bedrijven, waaronder Nederlandse, de Belgische effectenbeurs leeg. Nu bereiken de grote geldstromen Nederland.

Kopen Amerikanen, Britten - ja, wellicht Saoediërs of Chinezen, straks onze AEX-beursindex met de grootste bedrijven leeg? VNU, de uitgever van regionale kranten, Libelle en Margriet die in de jaren negentig een makelaar in vooral Amerikaanse informatie werd, ligt nu op het overnameblok. Een consortium van zes Amerikaanse en één Nederlandse geldschieter biedt ruim 7 miljard euro. Een ander consortium met financiers komt mogelijk nog met een tegenbod. Een van de consequenties: VNU verdwijnt van de beurs, en uit de AEX-beursgraadmeter.

VNU is de grootste Nederlandse onderneming tot nu toe die in handen valt van buitenlandse investeringsmaatschappijen. Twee jaar geleden kochten vergelijkbare financiers VendexKBB, de exploitant van oer-Hollandse winkels als Hema en Vroom & Dreesmann.

De financiële opkopers strijden om de buit met reguliere ondernemingen. Het logistieke bedrijf Frans Maas wordt op korte termijn waarschijnlijk overgenomen door een Deense concurrent, net als eerder P&O Nedlloyd.

De afgelopen tien jaar kwam de traditionele Hollands glorie al onder buitenlands bewind: Hoogovens, DAF, KLM. Een harde politieke reactie is er in Den Haag niet. In Duitsland wel. Daar noemde toenmalig voorzitter Müntefering van de SPD de opkopers vorig jaar een zwerm sprinkhanen. Nu is hij minister voor werkgelegenheid in het kabinet-Merkel.

Maar in het handeldrijvende Nederland is economisch nationalisme geen politiek onderwerp van betekenis. PvdA-leider Wouter Bos schreef zes jaar geleden al in deze krant dat 'de economie van vandaag in toenemende mate gekenmerkt wordt door het steeds verder vervagende, want steeds minder relevante, onderscheid tussen grenzen en nationaliteiten'.

Precies wat bankiers ook zeggen. Hoe Nederlands zijn de grote bedrijven als meer dan de helft van omzet, werknemers en aandeelhouders in het buitenland zit?

Ruim baan voor de opkopers. Hun portemonnee is fenomenaal vol. Golven van geld rollen naar Europa. Mondiaal zijn honderden miljarden beschikbaar, maakt niet uit of het euro's of dollars zijn.

Opkoper heeft veel koopkracht

Zeven van de tien grootste mondiale transacties kwamen vorig jaar tot stand. En Nederland? Gaat u maar even zitten. Managers die zich onaantastbaar, ja misschien wel onkwetsbaar voelden, kennen de koopkracht van de opkoper. Alleen energiegigant Royal Dutch Shell is nog te groot, daar is iedereen het wel over eens. Maar maken de financiers zich boos en zijn hun rendementskansen gunstig, dan zijn ook de grote namen binnen hun bereik. En zij weten het. Elektronicaconcern Philips kondigde vier weken geleden aan zijn onberekenbare divisie halfgeleiders te verzelfstandigen. Vorming van zo'n apart bedrijf is een eerste stap naar mogelijke verkoop.

Post- en vervoerbedrijf TNT voelt de hete adem van een potentiële Duitse opkoper en kondigde vijf weken geleden de verkoop aan van zijn logistieke zaken. Anderen nemen hun maatregelen om hun beleggers te apaiseren. Uitgever Reed Elsevier kondigde efficiënter gebruik van zijn kasgeld aan. Lees: inkoop van eigen aandelen. Anderen doen dat al: Philips, Shell, KPN, TNT. VNU was het van plan voordat de opkopers kwamen.

De nieuwe topman van voedingsbedrijf en AEX-lid CSM, waarvan rumoerige beleggers op verkoop van zwakke dochters aandringen, vraagt hun om vertrouwen. Maar krijgt hij die tijd?

De razendsnelle omwenteling van VNU is al studiemateriaal in de directiekamers en commissarissenvergaderingen. VNU ondernam een miljardenovername, maar ontmoette verzet van diverse beleggers. De Amerikaan Eric Knight wierp zich daarbij als actievoerder op. Hij zette eerder Koninklijke/Shell onder druk na het oliereserveschandaal. VNU's trouwe beleggers bleken hun effecten verkocht te hebben, de nieuwe bezitters waren financiers die direct resultaat willen zien. De jager werd prooi. De nieuwkomers hadden grote belangen. De Amerikaanse geldbeheerder Fidelity bezit 15 procent van de VNU-aandelen. het Amerikaanse Capital Research ruim 20 procent van KPN.

Bankiers en andere adviseurs wrijven in hun handen. Handel is handel, ook bedrijvenhandel.

Zelf weten zij zich afdoende beschermd tegen opkopers. 'Onze bedrijfstak wordt streng gecontroleerd door allerhande toezichthouders, zoals De Nederlandsche Bank', zegt een hooggeplaatste bron. 'Daar zit weinig ruimte voor dit soort financiers.'

In de top van de BV Nederland zijn woorden als nationale trots niet zo courant. Bijna iedereen praat de hele dag toch al Engels, de Nederlandse thuismarkt is klein en het ondernemersklimaat wordt eerder geassocieerd met het voortdurende gedoe over hun beloningen dan met de verlaging van de vennootschapsbelasting.

Wie persisteert in woorden als 'uitverkoop' krijgt twee reacties. Al die bedrijven die nu worden gekocht, komen op een goeie dag weer terug op de beurs. Dat moet uiteindelijk de opkopers het beoogde rendement opleveren.

En: wie leveren al dat geld voor de opkopers? Professionele beleggers. En welk land draait altijd mee in de wereldtop als het over pensioen- en verzekeringsgeld gaat? Precies, Nederland.

    • Menno Tamminga