Schandalen ondermijnen Portugal

De laatste week van de campagne voor de presidentsverkiezingen in Portugal wordt overschaduwd door oude en nieuwe schandalen. Ze doen het vertrouwen in de leidende politici geen goed. 'Eerlijkheid is het belangrijkste.'

A supporter of presidential candidate Anibal Cavaco Silva (L) argues with a supporter of another cadidate (C) in downtown Setubal 22 December 2005. Former Prime Minister Cavaco Silva tops the latest opinion polls for the elections on 22 January. AFP PHOTO/ FRANCISCO LEONG Een tegenstander (rechts) van de conservatieve presidentskandidaat Cavaco Silva leest een van diens aanhangers de les in Setúbal. Foto AFP Meningsverschillen AFP

Een afluisterschandaal beheerste de afgelopen dagen de Portugese campagne voor de presidentsverkiezingen van komende zondag. Afgelopen vrijdagavond zag scheidend president Jorge Sampaio zich genoodzaakt een officiële verklaring af te leggen nadat bekend was geworden dat telefoongesprekken van de top van het landsbestuur, waaronder die van hemzelf, waren geregistreerd in het kader van het onderzoek naar het pedofilieschandaal van het weeshuis Casa Pia.

De verklaring volgde op de melding van het schandaalblad 24 Horas dat onderzoekers van justitie een lijst van tachtigduizend telefoongesprekken bij de processtukken van het pedofilieschandaal hebben gevoegd. Het schandaal betreft jarenlang seksueel misbruik van minderjarigen uit Portugals bekendste opvangtehuis. Een aantal bekende Portugezen staat er voor terecht. De lijst bevat behalve van de president ook registreerde gesprekken van voormalig socialistisch premier António Guterres, de socialistische presidentskandidaat Mário Soares en procureur-generaal José Souto Moura.

De opschudding was groot. Niet alleen zijn de genoemde politici voor zover bekend op geen enkele wijze bij het schandaal betrokken, ook lijkt de manier waarop justitie aan de telefoongegevens is gekomen volledig in strijd met de regels. In zijn korte verklaring bezwoer president Sampaio dat er onmiddellijk stappen genomen zullen worden tegen 'de schending van de privacy'.

Het Casa Pia-schandaal droeg de afgelopen jaren in grote mate bij aan de collectieve vertwijfeling en depressie van Portugal. Door de jongste publicaties gooide het ook nog eens roet in de presidentsverkiezingen. Op de valreep ondermijnde het pedofilieschandaal opnieuw het vertrouwen in de leidende klasse, de rechtspraak en de morele orde in het land.

De zes kandidaten voor het presidentschap lijken allen het herstel van het nationale zelfvertrouwen als centraal thema te hebben. 'Portugal Groter', aldus de slagzin van de conservatieve kandidaat en ex-premier Aníbal Cavaco Silva (66 jaar). Volgens de peilingen gaat hij meer dan zestig procent van de stemmen halen en zo de verkiezingen in de eerste ronde beslissen, ten koste van zijn vijf linkse concurrenten.

'De toekomst is somber voor Portugal, voor de hele wereld. Cavaco Silva kan de stabiliteit brengen die het land nodig heeft', zo verklaart Fernando Pinheiro, gepensioneerd textielarbeider tijdens een verkiezingsbijeenkomst het succes van Cavaco Silva. We zijn in Paços de Ferreira, een stadje in Noord-Portugal dat vooral bekendheid geniet als centrum van de meubelindustrie. De kandidaat wordt verwelkomd door zo'n duizend aanhangers die enthousiast juichen en spreekkoren scanderen. Ze prijzen hem als een redder, de enige die het door stagnatie, corruptie, wanbestuur en schandalen geplaagde vaderland weer op het rechte spoor kan brengen.

'Eerlijkheid is het belangrijkste. En dat de economie weer uit het slop wordt gehaald. De rest volgt dan vanzelf wel', meent Naide Meneses, die een winkel in woningdecoratie drijft. Net als elders in Portugal kwakkelt de economie van Paços de Ferreira. Twee decennia lidmaatschap van de Europese Unie zijn niet genoeg geweest om de industrie klaar te stomen voor de internationale markt. De nieuwe EU-landen in Oost-Europa zijn goedkoper en bezorgen Portugals arbeidsintensieve productie een scherpe concurrentie.

'Er zit geen groei meer in de export', sombert meubelfabrikant Albino Tristão. De lonen zijn de afgelopen jaren gestegen, de arbeidsproductiviteit loopt achter en hij heeft de grootste problemen om goedgeschoolde krachten voor zijn meubelfabriek te vinden. Juist afgelopen week publiceerde de Europese Unie cijfers waaruit bleek dat Portugal bij productinnovatie twintig jaar achterloopt op de rest van Europa.

Cavaco Silva kreeg als premier (1985-1995) regelmatig het verwijt dat hij een arrogante, afstandelijke man was. Een studeerkamereconoom, gespecialiseerd in openbare financiën, die cijfers belangrijker vond dan mensen, zo meenden zijn tegenstanders. Toenmalig socialistisch president Mário Soares, die nu op zijn 81ste voor de derde maal kandidaat staat, mocht er graag de draak mee steken.

Maar ondanks het feit dat Soares door vriend en vijand wordt gerespecteerd als de grote man die Portugal in de jaren zeventig de democratie binnenleidde, lijkt het land zijn hoop nu vooral te vestigen op de economische kennis en technocratische afstandelijkheid van Cavaco Silva. 'Toen hij premier was, was er geld en werk. Het was een paradijs vergeleken bij de huidige misère', zegt postbeambte Ilerio Coello in het stadje Amarante, waar de campagnestoet van Cavaco Silva triomfantelijk door de straatjes trekt. 'We staan achter u, professor', aldus een spandoek op de trap naast de kerk.

'Gebrek aan zelfvertrouwen is ons grootste probleem', zo licht de favoriete kandidaat toe tijdens een rustpauze in een hotel. 'De mensen hebben de indruk dat ik ze kan helpen.' Dat hij een kille technocraat zou zijn, is een label dat hem door kwaadwillende tegenstanders is opgeplakt, meent Cavaco. 'Ik heb de natuurlijke aanleg om de zaken te bestuderen, en economie is een kwestie van cijfers. Maar het is altijd ten dienste van de mensen. De kiezers hier op straat hebben dat begrepen', aldus Cavaco Silva.

    • Steven Adolf