Jongleren met film en dansers

Meestal hebben de voorstellingen van de Belgische choreograaf Wim Vandekeybus een ellenlange titel. Dat wijst er al op dat hij de verhalenverteller onder de eigentijdse dansmakers is. Zijn meest recente productie, waarmee de groep Ultima Vez door Nederland toert, heet kortweg Puur, maar biedt opnieuw een optelsom van dans, muziek en film met tekst. P.F. Thomése schreef er speciaal indringende woorden voor - over het maken, krijgen en verliezen van een kind: 'Maak het puur, puur als een baby [...] Puur als de hel. De overtreffende trap van baby is dood.'

Zo compact als deze barre woorden, uitgesproken door de dansers, is Puur niet. De voorstelling is veeleer een barok, caleidoscopisch geheel, waarin dans moet versmelten met filmbeelden - eveneens van Vandekeybus.

In de film wordt het verhaal verteld. Angstige vrouwen en jonge kinderen zitten op een kluitje bijeen. Een sadistisch mannenduo maakt de dienst uit - hakmes bij de hand. De vrouwen wachten op een Messias-achtige verlosser, waarvoor ze eerst een ultiem offer brengen: hun pasgeborene.

Iets van die strekking - met verwijzing naar de kindermoord door Herodes en recentere drama's - valt op te maken uit de film. De al te realistische beelden worden geneutraliseerd door energieke, acrobatische dansacties. Het wemelt van de prachtduetten waarbij de dansers elkaar tot in het extreme voor- en achterover buigen.

De dans oogt vergeleken bij de filmbeelden abstract, maar zit evengoed bomvol betekenis - over mannen versus vrouwen, over baren, over schuld en boete. Er zijnprachtige vondsten zoals het 'op een spies steken' van een danser, ten teken van berouw. Dergelijke dansbeelden zijn aangrijpender dan de macabere filmscènes.

Vandekeybus noemt Puur een voorstelling over zuivering en zuiverheid, maar het is merkwaardig die begrippen te koppelen. Wat heeft zuivering of genocide te maken met de zuiverheid van een pasgeborene, of het tragische verlies van een kind? Vandekeybus gooit teveel overhoop en kwakt alles op een hoop. Dat maakt Puur troebel.

Als theaterman speelt Vandekeybus de rol van de boodschapper van het slechte nieuws, namelijk dat mensen elkaar sinds mensenheugenis uitmoorden. Bij de verbeelding daarvan neemt hij de vrijheid van een dichter. Hij jongleert met begrippen als (collectief) geheugen, drift en instinct, en situeert zijn drama in extreme situaties - hier een geïsoleerde omgeving van waaruit mensen vrijheid zoeken. Zijn dansdrama is vol kleur, mysterie en surrealisme, waarmee hij verwant is met filmers als Pedro Almodóvar en Lars von Trier. Waar die refereren aan theater en dans, doet Vandekeybus dat andersom, en dat is moeilijker. Al is Puur niet loepzuiver, boeien doet de voorstelling wel.

Puur, door Ultima Vez. Choreografie/film: Wim Vandekeybus. Muziek: David Eugene Edwards en Fausto Romitelli. Teksten: P.F.Thomése en Ultima Vez. Gezien: 13/1 in Roeselare. 16,17 in Schouwburg Amsterdam. Tournee t/m 17/3. www.ultimavez.com

    • Isabella Lanz