Grizzly Man

Was hij een gek of een naïeveling, een dierenvriend of een egomaniak, of was hij het allemaal tegelijk?

Timothy Treadwell laat je niet meer los als je hem eenmaal gezien hebt in de indrukwekkende filmdocumentaire Grizzly Man van Werner Herzog. Treadwell is de dierenactivist die, samen met een vriendin, na jarenlange omgang met beren in Alaska plotseling door een van de beren gedood wordt. Herzog kon een fascinerend portret van hem samenstellen dankzij het vele beeld- en geluidsmateriaal dat Treadwell in Alaska had opgenomen.

Adembenemende beelden vaak: Treadwell van dichtbij pratend en kirrend tegen de beren, soms enkele meters voor ze uit lopend, enkele keren ze zelfs aanrakend.

In de bijlage Leven &cetera van deze krant zei een collega-berenkenner, de Belg Rudy De Bock, dat Treadwell door Herzog te veel wordt afgeschilderd als 'een obsessieve, manische kerel die alles doet om zijn krankzinnige droom om met grizzly's samen te wonen, ten koste van zijn leven te realiseren.'

Dat is een nogal onrechtvaardig verwijt aan Herzog, die de beelden en teksten van Treadwell zoveel mogelijk voor zichzelf laat spreken. Enige hysterie, mild uitgedrukt, lijkt Treadwell inderdaad niet vreemd; neem bijvoorbeeld de manier waarop hij op zeker moment in de poep van een van de beren grijpt, extatisch roepend: 'Dit zat in haar, in mijn meisje.'

Treadwell hád nu eenmaal die obsessie dat hij één wilde worden met 'zijn' beren - hier laat zich zijn bijna mystieke streven naar de volmaakte harmonie met de natuur vermoeden.

Op internet las ik een brief die Treadwell drie weken voor zijn dood aan een van zijn financiële supporters schreef: 'My transformation complete - a fully accepted wild animal - brother to those bears. I run free among them - with absolute love and respect for the animals.'

Zegt Treadwell hier niet zelf wat nog zijn enige levensdoel was? Sterker nog, hij dacht het al bereikt te hebben. Hij had alleen buiten de natuur gerekend, die het na dertien jaar tijd vond om zijn naïeve hoogmoed voor eens en altijd af te straffen.

Hij hield van de natuur, maar de natuur niet van hem.

Maakt zijn mystieke aspiratie hem minder diervriendelijk? Voor mij niet, en ik geloof ook voor Herzog niet. De ontroerendste beelden zijn die waarop Treadwell zijn lievelingsvos Timmy vertroetelt - daar zie je hoe hartstochtelijk veel hij van dieren gehouden moet hebben.

Kijkend naar Treadwell had ik vaak last van een merkwaardige associatie: hij deed me aan Boudewijn Büch denken. Het exhibitionistische praten tegen de camera, de kinderlijke exaltatie over bepaalde vondsten, de eenzaamheid die door al die expedities heenschemert. Net als Büch was Treadwell soms een fantast die zijn leven mythologiseerde: hij verzon als Amerikaan een complete Australische afkomst.

Beiden waren verbitterd, hun leven was op een desillusie uitgelopen. Ze putten vooral troost uit datgene waarvoor ze de medemens zo min mogelijk nodig hadden: dieren (Treadwell) en voorwerpen (Büch).

    • Frits Abrahams