Brutale sexbom werd serieuze actrice

De Amerikaanse actrice Shelley Winters is zaterdag op 85-jarige leeftijd overleden. Winters stierf in een ziekenhuis in Los Angeles waar ze werd verpleegd sinds zij in oktober een hartaanval kreeg. Winters was een van die zeldzame Hollywood-actrices die na een gedegen reputatie als blonde seksbom te hebben opgebouwd, haar carrière met succes kon vervolgen als serieuze actrice.

** FILE ** This handout picture from MGM shows Shelley Winters in character in the 1965 film "Patch of Blue" portraying a hateful, foul-mouthed mother who tries to keep her blind daughter, who is white, apart from the kind black man who has befriended her. Winters, the forceful, outspoken star who graduated from blond bombshell parts to dramas, has died Saturday, Jan. 14, 2006. She was 85. (AP Photo/MGM) Shelley Winters in 'A Patch of Blue', 1965 (Foto AP) Associated Press

In haar autobiografie schrijft Winters de lengte van haar loopbaan (met filmrollen van 1943 tot en met 1999) en het succes ervan vooral toe aan haar rol als mevrouw Van Daan in The Diary of Anne Frank uit 1959. ,,Ik was toen nog geen veertig en mijn grote regisseur George Stevens verzekerde mij dat, als ik deze vijftigjarige vrouw zou spelen, ik de rest van mijn leven rollen zou blijven krijgen. Hij had gelijk.''

Winters won een Oscar voor haar bijrol als vrouw die met de ondergedoken familie Frank in het achterhuis woonde. Het beeldje stuurde Winters naar het Anne Frankhuis in Amsterdam. Zes jaar later zou ze een tweede Oscar winnen voor haar rol in A Patch of Blue van Guy Green, als grofgebekte, racistische prostituee die haar blinde dochter liever opsluit in een bordeel dan haar de liefde van een neger te gunnen.

Shelley Winters werd geboren in 1920, in St. Louis, als Shirley Schrift, dochter van een joodse immigrant. Als meisje verhuisde ze naar Brooklyn, New York, waar haar vader werk vond als kleermaker. Onder de zelfgekozen naam Shelley Winters trok ze begin jaren veertig naar Hollywood. Daar deelde ze kamers met een andere starlet, Norma Jean Baker, aan wie ze leerde hoe ze sexy kon doen: hoofd iets achterover, ogen geloken en de mond een klein beetje open. Haar huisgenoot zou er als Marilyn Monroe nog veel beroemder mee worden dan Winters zelf, maar voorlopig kregen ze allebei kleine rollen als blondjes.

Hoe beroemd ze daar destijds ook mee werd - en berucht; ze is drie keer getrouwd geweest, onder meer met de Italiaanse ster Vittorio Gassman, en somt in haar biografie nog een waslijst aan beroemde minnaars op - in de filmgeschiedenis is Winters bekend gebleven door de rollen uit het tweede deel van haar carrière. Ze volgde Shakespeare-lessen bij acteur Charles Laughton en trad, naar eigen zeggen na zeven jaar aarzelen, in 1955 toe tot de beroemde Actor's Studio van Lee Strasberg in New York, die generaties van karakterspelers zou voortbrengen. Later werd ze er zelf lerares. In haar biografie vertelt ze dat ze eens les gaf aan de dochter van een van haar minnaars, die plotseling vroeg: ,,Is mijn vader ooit met jou naar bed geweest?'' Waarop Winters antwoordde: ,,Ach kind, je vader was een filmster, hij is met iedereen naar bed geweest.''

Uit de 'serieuze' tijd dateren haar persoonlijke favorieten, de rollen waar ze met het meeste genoegen op terugkeek: The Night of the Hunter van Laughton uit 1955 en Lolita van Stanley Kubrick uit 1962.

Wie Shelley Winters alleen van deze films kent, zal verbaasd zijn te horen dat ze vroeger als seksbom gold en werd geëxploiteerd door de studio's. Hier zien we een vrouw van middelbare leeftijd, met bepaald niet meer de ideale maten van haar begintijd (94-66-92 volgens de filmstudio), met een wat dikker gezicht, zware oogleden, tuttige jurken en een drein in haar stem.

Ze speelde vaak de saaiere vrouw en werd vaak vermoord om te kunnen worden ingeruild voor een opwindender type. Ze was de zwangere vriendin van Montgomery Clift in A Place in the Sun (uit 1951, ook van George Stevens), die hij vermoordt om met Elizabeth Taylor te kunnen trouwen. In Kubricks Lolita was ze de deerniswekkende moeder van Lolita en werd ze meedogenloos verleid door Humbert Humbert (James Mason) die zijn zinnen op haar piepjonge dochter had gezet.

Als persoon was ze het tegendeel van tuttig. Ze kwam niet alleen in het roddelnieuws door haar stormachtige huwelijken en affaires, ze was ook in politieke en maatschappelijke kwesties uitgesproken, soms op het provocerende af. Ze steunde actief de verkiezingscampagnes van de Democraten Adlai Stevenson en John Kennedy. Haar tweedelige biografie en interviews met haar veroorzaakten relletjes door de openhartigheid waarmee ze over haar affaires sprak en de gedecideerdheid waarmee ze omstreden standpunten innam. Tijdens een uitzending van de beroemde Tonight Show van Johnny Carson in 1972 voelde zij zich zo beledigd door de mysogyne opmerkingen van collega-acteur Oliver Reed, dat ze even uit beeld liep en terugkeerde met een emmer ijswater die ze live over Reed uitstortte.

Ze bleef grotere rollen krijgen, zoals in de originele Alfie uit 1966, en ze ontving nog een Oscarnominatie voor haar rol als dappere passagier in een zinkend cruiseschip in The Poseidon Adventure (1972). In de jaren negentig waren haar filmrollen minder opzienbarend dan haar regelmatige optreden als oma in de tv-comedy Roseanne.

    • Bas Blokker