Betoverend kraken en knarsen

De Radio Kamer Filharmonie speelde schurend, krakend en knarsend dat het een lieve lust was, beter hadden de musici het niet kunnen doen. Want in de Matinee klonk Les espaces acoustiques van Gérard Grisey (1946 -1998) - met Tristan Murail de voorman van de spectrale muziek.

In dit genre, in de jaren zeventig van de vorige eeuw ontstaan, gaat de componist uit van boventoonspectra en verschiltonen om de muzikale structuur te genereren. Het orkest dient als een soort menselijke synthesizer, die de fascinerendste klankwolken produceert. Les espaces acoustiques - een zesdelige cyclus, gebaseerd op het boventoonspectrum van de lage E van een trombone - is waarschijnlijk het hoogtepunt van de spectrale muziek. Grisey werkte er elf jaar aan, van 1974 tot 1985.

Dirigent Eötvos, die zelf overigens ook spectrale muziek componeerde, stond voor de taak de door het orkest gespeelde klanken samen te laten smelten, de door de musici geproduceerde 'boventonen' als één klank in balans te brengen. Moeilijker nog dan het creëren van die samengestelde timbres, is het echter ze volgens Grisey's voorschrift te laten léven. Er is namelijk nergens sprake van statische klankvelden: steeds beweegt er wel iets; er zijn (net als bij écht geluid) allerhande periodiciteiten die het geheel laten gonzen, zweven en zoemen.

Het lukte allemaal wonderwel, met een vaak toverachtig resultaat, dat het predikaat 'fascinerend' verre oversteeg. De klankwerelden roepen bovendien wel degelijk emotionele stemmingen op: desolaat, melancholisch of loom zinderend. Ze kunnen dreigend aan komen rollen, of plotseling wegfladderen als een zwerm vleermuizen. Voor wie beseft iets te hebben gemist: dinsdagavond wordt het concert op Radio 4 herhaald. Bij het label Kairos verscheen ook een uitstekende cd met het Asko Ensemble en het WDR Sinfonieorchester Köln onder leiding van Stefan Asbury.

Concert: Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Peter Eötvös. Gehoord: 14/1 Concertgebouw. Amsterdam. Radio 4: 17/1 20.00.

    • Jochem Valkenburg