'Ziekenhuizen moeten hard zijn'

In Rotterdam en Den Haag krijgen onverzekerde patiënten alleen nog de hoognodige zorg. “Levensbedreigend is niet hetzelfde als acuut levensbedreigend.“

Toen een chirurg in het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam bij een patiënte een knobbeltje in de borst ontdekte, belde hij de bestuursvoorzitter van dat ziekenhuis, Piet Batenburg. De vrouw verbleef illegaal in Nederland. Batenburg: “Op ons advies is zij voor behandeling teruggekeerd naar het land van herkomst. Dat is best hard ja, maar ziekenhuizen zitten in een spagaat: wil je verzekerden dure medicijnen tegen bijvoorbeeld kanker kunnen blijven geven - waar zij recht op hebben - dan moet je grenzen trekken.“

De ziekenhuizen in de regio Rijnmond besloten in november 2005 onverzekerde patiënten alleen nog te behandelen voor medische zorg die geen uitstel vergt. Ze vreesden meer onverzekerden in het nieuwe zorgstelsel, terwijl ze daar van de regionale zorgverzekeraar steeds minder geld voor krijgen. In Den Haag hebben ziekenhuizen vergelijkbare afspraken gemaakt over de zorg aan onverzekerde patiënten. In Amsterdam niet, want daar vergoedt de regionale zorgverzekeraar vrijwel alle kosten.

Ziekenhuizen praten niet graag over hun onverzekerde patiënten. Als ze zeggen dat ze die voor alles behandelen, komen ze ook voor alles. Als ze zeggen onverzekerden níet voor alles te behandelen, zoals het MC Haaglanden dat eind december deed, leidt dat tot verontwaardiging.

Het MC Haaglanden liet eind december weten dat het, net als andere Haagse ziekenhuizen, onverzekerde patiënten alleen nog behandelt als die “een gevaar zijn voor zichzelf of anderen“. Alleen nog voor zorg die echt niet meer kan worden uitgesteld, dus voor acuut levensbedreigende aandoeningen en voor besmettelijke ziekten als open tuberculose. Huisartsen in Zoetermeer reageerden, woedend. Ze dreigden geen patiënten meer door te verwijzen. En de bestuursvoorzitter van het Amsterdamse AMC schreef in deze krant dat ze hoopte dat de Haagse ziekenhuizen “gewoon hun maatschappelijke verantwoordelijkheid“ zouden nemen. Dat het “nergens voor nodig is“ dat ziekenhuizen onverzekerde patiënten medisch noodzakelijke zorg onthouden.

Van de vier niet-academische ziekenhuizen in de grote steden die het meest te maken hebben met illegalen, zwervers en andere onverzekerden zijn drie directeuren het daar niet mee eens. Zij zeggen om financiële redenen niet iedereen te kunnen behandelen. Het MC Haaglanden legde afgelopen jaar een miljoen euro toe op de onverzekerden, het HagaZiekenhuis een half miljoen, het Rotterdamse ziekenhuis 800.000 euro.

De ziekenhuizen doen hun best om iedere onverzekerde patiënt die in het ziekenhuis komt alsnog te verzekeren. Als dat niet mogelijk is, krijgen die patiënten een rekening en sommigen betalen die. Wie niet betaalt, heeft in die ziekenhuizen niet meer zomaar overal recht op. Het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) in Amsterdam is milder. Maar in tegenstelling tot de andere drie ziekenhuizen krijgt het OLVG van de regionale verzekeraar wél vrijwel alle kosten voor onverzekerden vergoed.

De vier ziekenhuizen zeggen onverzekerden vanzelfsprekend te behandelen voor een hartinfarct en niet voor een vruchtbaarheidsbehandeling. De medisch specialist bepaalt in alle vier de ziekenhuizen wat noodzakelijke zorg is. Douwe Hemrika, van de raad van bestuur van het OLVG: “Een specialist weet of de ingreep uitstelbaar is of niet en of die kosten dus moeten worden gemaakt.“

[Vervolg ONVERZEKERD: pagina 3]

ONVERZEKERD

“Zwerver op de intensive care kost al snel een ton'

[vervolg van pagina 1]

Batenburg van het Rotterdamse Sint Franciscus Gasthuis: “Medische zorg die geen uitstel vergt is zorg die acuut levensbedreigend is - wat niet hetzelfde is als levensbedreigend -, zorg die invaliditeit voorkomt - een gebroken been moet worden gezet - en voor aandoeningen die besmettelijk zijn voor de omgeving. Een illegaal met een liesbreuk moet de helft vooruit kunnen betalen. Een illegaal die in het eindstadium van nierlijden is, dialyseren we als dat in het land van herkomst niet mogelijk is. Een knobbel in de borst is niet acúut levensbedreigend.“

Chiel Huffmeijer, bestuursvoorzitter van het HagaZiekenhuis: “Een mevrouw die hier al eens bevallen was met een keizersnede kwam bij een tweede zwangerschap weer. Ze was drie, vier maanden zwanger. Tegen haar hebben we gezegd: Komt u maar terug als u zich verzekerd heeft. Die hebben we niet meer teruggezien.“

Arnoud Boesten, bestuursvoorzitter van het MC Haaglanden: “Zo'n vraag verdampt dan“.

Huffmeijer: “Ja, of zo iemand gaat naar een ander ziekenhuis waar ze wel wordt behandeld.“

Hemrika van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis: “Een knobbeltje in de borst verdient onverwijld nader onderzoek. En een zwangere vrouw kun je niet aan haar lot overlaten, vind ik. Er is natuurlijk wel een grijs gebied. Daar dient de dokter een oordeel te vellen. Bij een vrouw die veel menstrueert bijvoorbeeld, kan de baarmoeder worden verwijderd. Bij een onverzekerde vrouw zou ik die ingreep wél doen als het overmatige bloedverlies leidt tot chronische bloedarmoede. Niet uitsluitend wegens het ongemak. Een nieuwe heup is er ook zo één, als die meneer of mevrouw door de pijn niet voor- of achteruit kan.“

Ziekenhuizen verwachten dat het aantal onverzekerden zal toenemen van 250.000 nu tot misschien wel een miljoen in de loop van dit jaar. Verzekeraars mogen wanbetalers na drie maanden royeren. Door de identificatieplicht kunnen onverzekerden zich niet langer voordoen als verzekerden.

Verzekeraars stellen zich ook naar ziekenhuizen steeds zakelijker op, waardoor die worden gedwongen datzelfde te doen. Eerst bespraken de ziekenhuizen in Rotterdam en Den Haag achteraf met hun verzekeraar wat de onverzekerden het afgelopen jaar hadden gekost.

Boesten: “Nu worden we op voorhand gelimiteerd. En een verzekeraar heeft steeds meer inzicht in gedeclareerde behandelingen waardoor ze achteraf kunnen zeggen: Die zorg vonden wíj niet noodzakelijk.“ Zijn Haagse en Rotterdamse collega's knikken.

Batenburg: “Het wordt als een taboe ervaren als een ziekenhuis grenzen aan behandelingen stelt.“

Boesten: “Het idee dat in Nederland mensen onbehandeld rondlopen is voor sommigen onverteerbaar. Het is inmiddels wel realiteit. De politiek heeft bepaald dat niet alle dure geneesmiddelen worden vergoed en dat ziekenhuizen niet alle kosten voor onverzekerden vergoed krijgen.“

Hemrika: “Met een zwerver die onder een brug vandaan wordt gehaald en een weekje op de intensive care ligt, ben je al gauw een ton verder.“

Huffmeijer: “Wij hebben allemaal ook te maken met een in Nederland verblijvend kind dat een van zijn ouders uit een ander land hier letterlijk achter de deur stopt en achterlaat. Een buitenlands sprekende vrouw wordt door de familie op de spoedeisende hulp binnengebracht. Wanneer ze is uitbehandeld, geeft niemand thuis. Verpleegkundige mee aan de deur, bellen, bellen en niemand doet open.“

Boesten: “Je hebt er altijd wel een paar die een jaar of langer in het ziekenhuis liggen. Die eigenlijk naar een verpleeghuis zouden moeten, maar verpleeghuizen hebben al helemaal geen budget.“

De ziekenhuizen vinden dat het niet aan artsen moet zijn om op financiële gronden te beslissen wie wel en wie niet wordt behandeld. Ze willen dat de politiek geld voor onverzekerden beschikbaar stelt en dat duidelijk vooraf wordt gesteld aan welke voorwaarden die zorg moet voldoen. Het liefst voor 1 april wanneer de eerste verzekerden geroyeerd zullen worden.

    • Esther Rosenberg